Girişimcilik kültürü “başarısızlığı kutlayın” diyor. Peki başarısız olan girişimciler gerçekten ikinci bir yatırım turu buluyor mu? Editörümüz Okan Köroğlu’na uzmanlık alanından bir soru sorduk.

1824 yılında Londra’da John Dickens, yaklaşık 40 sterlinlik bir borç yüzünden Marshalsea borçlular hapishanesine kapatıldı. Oğlu Charles 12 yaşındaydı. Okulu bıraktı, bir ayakkabı boyası deposunda şişelere etiket yapıştırmaya başladı. Yıllar sonra yazdığı romanların neredeyse hepsinde o hapishane, o borç, o utanç bir şekilde geri geldi.

Bunu neden anlatıyorum? Çünkü başarısızlık, tarihin çok büyük bir kısmında bir “ders” değil, bir ceza demekti. Babaya hapis, çocuğa fabrika. Şimdi ise tam tersi bir sahnedeyiz. Başarısızlık kutlanıyor, alkışlanıyor, hatta sahnede anlatılıyor.

Bilmeyenler için hemen bilgilendireyim: Fuckup Nights denen bir etkinlik formatı var. 2012’de Meksika’da başlamış, sonra dünyanın pek çok şehrine yayılmış. Elinde içeceği, arkasındaki projeksiyonda batık şirketinin logosu olan bir girişimci çıkıyor sahneye. Nasıl battığını, kimi nasıl kırdığını, hangi gece uyuyamadığını anlatıyor. Salon gülüyor, salon alkışlıyor, salon “ne kadar cesur” diyor.

Güzel. Gerçekten güzel. Ama şu soru kafamdan çıkmıyor: Başarısızlığı kutlamak, başarısızlığın bedelini silebilir mi? Yani siz sahnede alkış alan o girişimciye ertesi sabah kim para verecek?

Veriye bakalım. Gompers, Kovner, Lerner ve Scharfstein’ın 2010’da Journal of Financial Economics’te yayımlanan “Performance Persistence in Entrepreneurship” çalışması, risk sermayesi almış girişimcileri inceliyor. Daha önce başarılı bir çıkış yapmış girişimcinin yeni şirketinin başarılı olma ihtimali yaklaşık yüzde 30. İlk kez girişim kuranlarda bu oran yaklaşık yüzde 21, daha önce batmış olanlarda ise yaklaşık yüzde 22. Yani batmak, kimseyi ilk kez deneyenin önüne geçirmiyor. Bilirsiniz o ünlü sözü, “başarısız olmadım, işe yaramayan 10.000 yol buldum.” Edison’a atfedilir… ki o atıf da tartışmalıdır. Veri ise başarısızlığın kendiliğinden bir okul olmadığını söylüyor. Üstelik bu çalışma zaten risk sermayesi kapısından içeri girmiş olanları inceliyor. Kapının dışında kalanları saymıyor bile.

Peki ikinci tur bulanlar kimler? Adam Neumann’ı düşünün. WeWork’ü batıran, şirketten milyonlarca dolarla ayrılan adam. 2022’de Flow adlı yeni girişimi için Andreessen Horowitz’den 350 milyon dolar aldı. Travis Kalanick’i düşünün. Uber’den 2017’de istifa etmek zorunda kalan, sonra CloudKitchens’ı kuran isim. Bunlara “başarısız girişimci” demek bana biraz tuhaf geliyor, çünkü bu isimlerin ikinci tur bulması başarısızlıklarına rağmen oldu, başarısızlıkları sayesinde değil. Elinde tanınmış bir ağ var, yatırımcı listesi hazır, hikâye anlatma yeteneği zaten kanıtlanmış.

Şimdi bir de bizim, yani senin, benim, mahalledeki esnafın tarafına bakalım. Türkiye’de küçük bir işletme kurup bankadan kredi çeken girişimcinin imzası çoğu zaman şahsi kefaletle atılır. Şirket kapandığında borç şirketle birlikte kapanmaz. Kredi notu düşer, Findeks’e yansır, bir sonraki kapı kapanır. Fuckup Nights’ta anlatılabilen bir batış ile bankada konuşulamayan bir batış arasında bambaşka bir fark var. Orada hikâye anlatıyorsunuz, burada senet ödüyorsunuz.

Burada tekrar eden bir kalıp var ve asıl mesele bence bu: İkinci tur, başarısızlığa verilmiyor. Başarısızlığın etrafındaki ağa, ünvana, anlatılabilir bir hikâyeye ve zaten var olan güvene veriliyor. “Başarısızlığı kutlayın” cümlesi, aslında kaybetme lüksüne sahip olanların cümlesi.

Dönelim yine o 12 yaşındaki çocuğa. Charles Dickens’ın babası kutlanmadı, alkışlanmadı, sahneye çıkarılmadı. Ama bugün sahnede alkış alan girişimcilerin hepsi de Neumann değil. İki farklı gerçeklik var. Biri başarısızlığı anlatan bir sahne, diğeri başarısızlığı ödeyen bir hayat. Alkışlar birincisine, fatura ikincisine geliyor.

Not: Yazıdaki araştırma verileri Gompers, Kovner, Lerner ve Scharfstein’ın “Performance Persistence in Entrepreneurship” (Journal of Financial Economics, 2010) çalışmasından alınmıştır; oranlar risk sermayesi almış girişimlerden oluşan örnekleme aittir. Adam Neumann’ın Flow yatırımı Ağustos 2022 basın haberlerine dayanır. “Başarısız olmadım, işe yaramayan 10.000 yol buldum” sözünün Edison’a atfı tartışmalıdır.