Sinir ağlarının karmaşıklığından temel biyolojik işlevlere ve yapılara kadar insan beyni, sırlarını kolay kolay açığa vurmuyor. Nöro-görüntüleme ve moleküler biyoloji alanındaki ilerlemeler, bilim insanlarının beynin daha önce ulaşılamayan ayrıntılarını incelemesine ve pek çok gizemini çözmesine olanak sağladı. Science dergisinde açıklanan son keşif, hem koruyucu bir bariyer hem de bağışıklık hücrelerinin beyni enfeksiyon ve iltihaplanma açısından denetlediği bir sistem olarak görev yapan beyin anatomisinin daha önce bilinmeyen bir bileşeni.

Yeni çalışma, Rochester Üniversitesi ve Kopenhag Üniversitesindeki Translasyonel Nörotıp Merkezinin eş müdürü Maiken Nedergaard ve Kopenhag Üniversitesi Nöroanatomi Profesörü M.D. Kjeld Møllgård’ın laboratuvarlarından geliyor. Nedergaard ve meslektaşları, beyinde daha önce göz ardı edilen glia adı verilen hücrelerin birçok kritik işlevini ve laboratuvarın glimfatik sistem olarak adlandırdığı beynin benzersiz atık giderme sürecini detaylandırmak da dahil olmak üzere sinirbilim alanında önemli bulgular elde etti.

Nedergaard, “Beynin içindeki ve çevresindeki beyin omurilik sıvısı (BOS) akışını ayıran ve kontrol etmeye yardımcı olan yeni bir anatomik yapının keşfi, BOS’un yalnızca beyindeki atıkların taşınması ve uzaklaştırılmasında değil, aynı zamanda bağışıklık savunmasını desteklemede oynadığı karmaşık rolü daha iyi anlamamızı sağlıyor.” dedi.

Yeni Yapı ‘‘SLYM’’ Olarak Tanımlandı

ABD ve Danimarka merkezli araştırma ekibi tarafından keşfedilen yeni katman, Subaraknoidal Lenfatik Benzeri Membra’nın kısaltması olan SLYM olarak tanımlandı. SLYM, akciğerler ve kalp de dahil olmak üzere vücuttaki diğer organları kapladığı bilinen mezotelyum adı verilen bir zar türü. Mezotelyum, tipik olarak organları çevreler, korur ve bağışıklık hücrelerini bünyesinde barındırır.

Yeni yapı çok ince ve hassas olup sadece bir veya birkaç hücreden oluşuyor. Yine de SLYM sıkı bir bariyer ve yalnızca çok küçük moleküllerin geçişine izin veriyor; “temiz” ve “kirli” BOS’u ayırıyor gibi görünüyor. Bu son gözlem, Alzheimer ve diğer nörolojik hastalıklarla ilişkili toksik proteinleri merkezi sinir sisteminden temizlerken taze BOS akışına izin veren kontrollü bir BOS akışı ve değişimi gerektiren glimfatik sistemde SLYM’nin oynadığı olası role işaret ediyor.

SLYM ayrıca beynin savunması için de önemli görünüyor. Merkezi sinir sistemi, kendi doğal bağışıklık hücreleri popülasyonunu muhafaza eder ve zarın bütünlüğü dışarıdan bağışıklık hücrelerinin girmesini engeller. Buna ek olarak SLYM, beyin yüzeyinde gözetim için SLYM’yi kullanan ve enfeksiyon belirtileri için geçen CSF’yi taramalarına izin veren kendi merkezi sinir sistemi bağışıklık hücreleri popülasyonuna ev sahipliği yapıyor gibi görünüyor.

SLYM’nin keşfi, beyin hastalıklarındaki etkisinin daha fazla araştırılmasına kapı açıyor. Örneğin araştırmacılar, iltihaplanma ve yaşlanma sırasında daha büyük ve daha çeşitli bağışıklık hücresi konsantrasyonlarının zar üzerinde toplandığını belirtiyor.

Bu ve benzeri gözlemler multipl skleroz, merkezi sinir sistemi enfeksiyonları ve Alzheimer gibi çeşitli hastalıkların SLYM işlevindeki anormalliklerle tetiklenebileceğini veya kötüleşebileceğini düşündürüyor. Bu gözlemler ayrıca ilaçların ve gen tedavilerinin beyne ulaştırılmasının SLYM işlevinden etkilenebileceğini bununla birlikte yeni nesil biyolojik tedaviler geliştirilirken bu durumun göz önünde bulundurulması gerektiğini ortaya koyuyor.

Derleyen: Nazlı Koyuncu