Pazartesi sabahı erken saatlerde Türkiye’nin güneydoğusunda, Suriye sınırı yakınlarında meydana gelen büyük depremde 17.000’den fazla kişinin hayatını kaybetti ve binlerce kişi yaralandı. Gaziantep yakınlarında meydana gelen depremin takiben neredeyse ilk deprem kadar şiddetli olan bir deprem de dahil olmak üzere çok sayıda artçı sarsıntı meydana geldi.
Hayatını kaybedenlerin sayısının artmaya devam edeceği tahmin ediliyor.
Deprem Neden Bu Kadar Yıkıcı Oldu?
7,8 şiddetinde kaydedilen ilk deprem resmî büyüklük ölçeğinde “büyük” olarak sınıflandırıldı. Yaklaşık 100 kilometrelik fay hattı boyunca kırılma gerçekleşti ve fay hattındaki binalarda ciddi hasar meydana geldi.
Londra Üniversitesi Risk ve Afet Azaltma Enstitüsü Başkanı Profesör Joanna Faure Walker şunları söyledi: “Son on yılda meydana gelen depremlerden sadece ikisi, yirmi yılda meydana gelenlerdense ancak dördü bu kadar şiddetli olmuştu.”
Ancak yıkıma neden olan sadece sarsıntının şiddeti değil. Deprem sabahın erken saatlerinde insanlar evlerinde uyurken meydana geldi. Tabii binaların sağlamlığı da önemli bir faktör.
Portsmouth Üniversitesinde Volkanoloji ve Risk İletişimi alanında çalışan Dr. Carmen Solana depremle ilgili ise şunları söylemişti: “Türkiye’nin güneyinde ve özellikle Suriye’de direnç altyapısı ne yazık ki yetersiz, dolayısıyla hayat kurtarmak artık büyük ölçüde müdahaleye bağlı. Hayatta kalanları bulmak için önümüzdeki 24 saat çok önemli. 48 saatten sonra hayatta kalanların sayısı büyük ölçüde azalıyor.”
Bu bölge 200 yıldan uzun bir süredir büyük bir depremin ya da herhangi bir uyarının görülmediği bir bölgeydi. Dolayısıyla hazırlık düzeyi sarsıntılarla başa çıkmaya daha alışkın bir bölgeye göre daha düşüktü.
Depreme Ne Sebep Oldu?
Yerkabuğu, levha adı verilen ve birbirinin içine geçmiş ayrı parçalardan oluşur. Bu levhalar sık sık hareket etmeye çalışır ancak bitişikteki bir levhaya sürtünerek engellenir. Ancak bazen basınç bir levha aniden sarsılarak yüzeyin hareket etmesine neden olana kadar artar.
Arap levhasının kuzeye doğru hareket ederek Anadolu levhasına sürtünmesi bu depreme sebep olmuştur.
Levhalardan kaynaklanan sürtünme geçmişte de bu bölgede ağır zararlar veren depremlere neden olmuştu. Pazartesi günü kaydedilen 7,8 büyüklüğüne kıyasla daha az şiddetli olan 13 Ağustos 1822 depremi 7,4 olarak kaydedilmiştir. 19. yüzyılda meydana gelen bu deprem bölgedeki şehirlerde büyük hasara yol açmış ve sadece Halep’te 7.000 kişinin ölümüne neden olmuştur. Depremin ardından gelen artçılarsa bir yıl boyunca hasar zarar vermeye devam etmişti.
Geçtiğimiz pazartesi günkü depremin ardından çok sayıda artçı sarsıntı meydana geldi ve bilim insanları bu depremin de bölgedeki bir önceki büyük depremle aynı davranışı göstermesini beklemekte.
Depremler Nasıl Ölçülür?
Depremler Moment Büyüklük Ölçeği (Mw) adı verilen bir ölçekle ölçülür. Bu yöntem doğruluk payı daha düşük olan Richter ölçeğinin yerini almıştır.
Bir depreme atfedilen sayı, fay hattının hareket ettiği mesafenin ve onu hareket ettiren kuvvetin bir kombinasyonunu temsil eder.
2.5 veya daha düşük bir sarsıntı genellikle hissedilmez. Ancak aletler tarafından tespit edilebilir. Beş şiddetine kadar olan depremler hissedilir ve küçük hasarlara neden olur. Türkiye’deki 7.8’lik deprem büyük olarak sınıflandırılmakta ve bu denli şiddetli depremler ağır kayıplara sebep olmakta. 8’in üzerindeki bütün depremler ise merkezinde yıkıcı hasarlara neden olur.
İki Büyük Depremin Etkilediği Bölgeler
Derleyen: Alp Eren Gümüş