Pekin’in, kanıt olmaksızın, ABD’ye ait yüksek irtifa balonlarının Sincan ve Tibet bölgeleri üzerinde uçtuğunu iddia etmesi ve Çin’in egemenliğine zarar verdiği gerekçesiyle ABD kuruluşlarına karşı belirtilmemiş önlemler almakla tehdit etmesiyle ABD ile Çin arasındaki diplomatik gerginlik tırmanıyor.

ABD ordusunun bu ay Güney Carolina sahili üzerinde Çin’e ait bir casus balonu düşürmesinin ardından Washington ve Pekin uçan cisimler konusunda anlaşmazlığa düştü. Pekin bunun yanlışlıkla rotasından çıkan sivil bir araştırma aracı olduğunu ve Washington’un aşırı tepki verdiğini söyledi.

Bu hafta Çin, ABD balonlarının Mayıs 2022’den bu yana dünya turu uçuşlarında on defadan fazla hava sahası üzerinden izinsiz uçuş gerçekleştirdiğini iddia etti. Beyaz Saray ise buna itiraz etti. Pekin, iddialarına ilişkin herhangi bir kanıt ya da ayrıntı sunmadı ancak çarşamba günü ABD balonlarının, Pekin’in Han olmayan nüfusa karşı kapsamlı insan hakları ihlalleriyle suçlandığı Tibet ve Sincan’ın yüksek güvenlikli bölgeleri üzerinde görüldüğünü iddia etti.

Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Wang Wenbin çarşamba günkü günlük bilgilendirmede yaptığı açıklamada, “İlgili Çin makamlarının onayı olmadan, Sincan, Tibet ve diğer eyaletler de dahil olmak üzere Çin’in karasal hava sahası üzerinde en az 10 kez yasadışı uçuş gerçekleştirildi.” dedi.

ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Wendy Sherman, Çin’in ABD balonlarıyla ilgili iddialarının yanlış olduğunu yineledi. Washington’daki Brookings Enstitüsünde düzenlenen bir etkinlikte konuşan Sherman, “Şimdi de ABD’nin Çin üzerinde milyonlarca balon uçurduğunu söylüyorlar. Bu kesinlikle doğru değil. Çin üzerinde ABD hükümetine ait hiçbir balon yok.” diye açıkladı.

Wang ayrıca, Tokyo’daki Savunma Bakanlığının Kasım 2019’dan bu yana tanımlanamayan hava cisimleri gözlemlerini yeniden analiz etmesine yol açan bir olayın ardından Japon hükümetini “asılsız iddialarda” bulunmakla suçladı. Tokyo Savunma Bakanlığı geçtiğimiz salı günü geç saatlerde yapılan açıklamada, yeni analizlerin “güçlü bir şekilde” bunların Çin casus balonları olduğunu gösterdiğini ve “Çin hükümetinden gerçekleri teyit etmesini şiddetle talep ettiğini” duyurdu.

Wang, Japonya’yı “herhangi bir somut kanıt olmaksızın Çin’i “karalamakla suçladı… Çin sivil bir insansız hava aracının ABD hava sahasına istemeden girdiğine dair bilgileri defalarca paylaştı. Japonya objektif ve adil bir tutum benimsemeli, mücbir sebeplerden kaynaklanan bu beklenmedik olayı doğru bir şekilde ele almalı ve olayı dramatize etme konusunda ABD’yi takip etmeyi bırakmalıdır.” diye konuştu.

Washington, Pekin’in şüpheli gözetleme balonu programıyla bağlantıları nedeniyle altı Çinli kuruluşu ihracat kara listesine ekledi. Wang yaptırımları yasadışı olarak nitelendirdi. Wang, önlemleri belirtmeden “Çin buna kesinlikle karşıdır ve Çin’in egemenliğini ve güvenliğini baltalayan ilgili ABD kuruluşlarına karşı yasalara uygun olarak karşı önlemler alacaktır.” dedi.

ABD Başkanı Joe Biden iki ülke arasındaki bağların zayıfladığına inanmadığını söylese de balon anlaşmazlığı her iki tarafın da yıpranan ilişkileri düzeltme çabalarını erteliyor.

Kaynaklara göre balon nedeniyle Pekin’e yapmayı planladığı ziyareti erteleyen ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, bu hafta Münih’te Çin’in en üst düzey diplomatı Wang Yi ile bir araya gelmeyi düşünüyor. ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Wendy Sherman çarşamba günü yaptığı açıklamada Çin ile iletişimin kesilmediğini söyledi ancak gelecekteki üst düzey toplantılar hakkında ayrıntı vermedi.

Derleyen: Alp Eren Gümüş