Bilim insanları ilk kez, dişi timsahların çiftleşmeden yumurtlayabildiğine dair kanıtlar buldu. Bu, garip bir üreme stratejisi ve evrimsel kökleri, dinozorlar çağına uzanıyor olabilir.

2018 yılında, 16 yıl boyunca esaret altında tutulan yalnız bir dişi Amerikan timsahı (Crocodylus acutus), fark edilebilir bir fetüs içeren bir yumurta kümesi bıraktı.

ABD’li bilim insanlarından oluşan bir ekibin yaptığı genetik analizler, timsahın yumurtaları erkek bir eşin katkısı olmadan, “partenogenez” (döllenmesiz üreme) adı verilen bir süreç ile ürettiğini ortaya koydu.

Yumurtalar, başarılı bir şekilde çatlamamış olsa da bu, alışılmadık bir üreme stratejisinin ne kadar eskiye dayandığını gösteren yeni ve şaşırtıcı bir keşif.

Partenogenezin timsahlar ve kuşlarda da belgelenmiş olması, bu hayvanların eski ataları olan dinozorların da bu mucizevi üreme yeteneklerini paylaşmış olabileceklerini düşündürüyor. Timsahlar ve kuşlar, bir zamanlar dinozorlar ile uçan sürüngenleri içeren ve arkozorlar olarak adlandırılan bir sürüngenler kümesinin yaşayan üyeleri.

Virginia Tech’ten evrimsel biyolog Warren Booth liderliğindeki araştırma ekibi, “Bu keşif, timsahların ve kuşların soyu tükenmiş arkozor akrabalarının, özellikle de Pterosauria ve Dinosauria üyelerinin olası üreme yetenekleri hakkında ilginç bilgiler sunuyor.” dedi.

Partenogenez, üremek için genellikle bir erkeğin spermine ihtiyaç duyan dişi hayvanların bunu çiftleşmeden yapabildiği bir eşeysiz üreme şekli. Sürüngenlerin yapabildiği gibi yıllarca sperm depolamak yerine dişiler, sıkıştıklarında hücrelerini birleştirerek yalnızca bir ebeveyne sahip canlı bir embriyo oluşturabilirler.

Bitkiler ve omurgasızlar, bir süredir bunu yapıyordu ancak araştırmacıların, dişi omurgalıların erkek spermi tarafından döllenmemiş yumurtalardan yavru üretebileceğini fark etmeleri biraz zaman aldı.

Timsahın ölü doğan fetüsünün genetik analizi, annesininkiyle karşılaştırıldığında anne ile yavrunun neredeyse aynı genotipleri paylaştıkları görüldü.

Booth ve meslektaşları, bunun partenogenezin “muhtemelen bu soyların uzak bir ortak atası tarafından sahip olunan” bir özellik olduğuna işaret ettiğini söylüyor. Bununla birlikte, “fakültatif partenogenezin evrimsel dağılımını ve dinamiklerini daha derin test etmek” için daha fazla araştırma yapılması gerekiyor.

Bu örnekte yumurtalar çatlamamış olsa da araştırmacılar, bunun timsahların yaşayabilir yavrular üretmek için partenogenezi kullanma olasılığını ortadan kaldırmadığını söylüyor. Diğer türlerde partenogenetik yumurtaların çatlama oranı yüzde 3 kadar düşük olabiliyor.

Derleyen: Görkem Süner