• İki bilim insanı, Covid pandemisi sırasında aşı geliştirilmesine katkıda bulunan RNA biyolojisine yaptıkları katkılardan dolayı 2023 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’ne layık görüldü.
• mRNA Covid aşısını mümkün kılan ikili Katalin Karikó ve Drew Weissman, Stockhom’daki İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi tarafından açıklanan bir milyon dolarlık ödülü paylaştı.
• Karikó ve Weissman, mRNA moleküllerinde küçük kimyasal değişiklikler yaparak istenmeyen enflamatuar tepkileri ortadan kaldırdı. Aynı zamanda hedef proteinin üretimini de önemli ölçüde artırabileceklerini keşfettiler. Bu yaklaşım Pfizer ve Moderna aşılarının temelini oluşturdu.

İki bilim insanı, Covid pandemisi sırasında aşı geliştirilmesine katkıda bulunan RNA biyolojisine yaptıkları katkılardan dolayı 2023 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’ne layık görüldü. Prof. Katalin Karikó ve Prof. Drew Weissman, Stockholm’deki İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi tarafından pazartesi günü açıklanan 11 milyon İsveç kronu (823.000 £) tutarındaki ödülü paylaştılar.

Nobel komitesi tarafından yapılan açıklamada, “Covid-19’a karşı etkili mRNA aşılarının geliştirilmesini sağlayan nükleozit baz modifikasyonları” ile ilgili keşifleri nedeniyle ödülün Karikó ve Weissman’a verildiği belirtildi.

Bu aşılar; viral proteinlerin yapımına yönelik genetik talimatları hücrelere sokarak bu proteinden büyük miktarlarda üretmesini ve bağışıklık hücrelerini virüsle savaşmaya hazır hâle getirilmesini sağlayarak çalışıyor. Bu tür aşıların geliştirilmesindeki önemli bir engel, bu sentetik mRNA’ların ilk prototiplerinin enflamatuar reaksiyonlara neden olarak tıbbi kullanım için uygun olmamalarıydı.

Karikó ve Weissman, mRNA moleküllerinde küçük kimyasal değişiklikler yaparak sadece bu istenmeyen enflamatuar tepkileri ortadan kaldırdı. Aynı zamanda hedef proteinin üretimini de önemli ölçüde artırabileceklerini keşfettiler. Bu yaklaşım Pfizer ve Moderna aşılarının temelini oluşturdu.

Imperial College London’da aşı immünoloğu olan Prof. John Tregoning şunları söyledi: “Aşı içindeki RNA nükleotidlerinin türünü değiştirmenin hücrelerin onu görme şeklini değiştirdiğini gösterdiler. Bu da RNA enjeksiyonunun ardından üretilen aşı proteini miktarını artırarak aşılamanın etkinliğini etkin bir şekilde artırdı. Bu, RNA aşılarının pandemi sırasında hastalık ve ölümleri azaltmadaki başarısının hayati bir yapı taşıydı.”

Imperial College London’dan diğer bir profesör olan Robin Shattock, bu keşiflerin “gelecekteki RNA aşılarının ve yeni RNA bazlı ilaçların başarılı bir şekilde kullanılmasında kilit rol oynayacağını” sözlerine ekledi.

Macaristan’daki Szeged Üniversitesinde araştırma profesörü ve Almanya’daki BioNTech’in dış danışmanı olan Karikó’nun duyuru karşısında “şaşkına döndüğü” söyleniyor. Karikó, çalışmaları konusunda onlarca yıl şüpheyle karşılanmış, hatta 90’lı yılların ortalarında araştırmaları için sağlanan fonların yetersizliği nedeniyle Pennsylvania Üniversitesi tarafından rütbesi düşürülmüştü. Kendisi hâlen üniversitenin Perelman Tıp Fakültesinde yardımcı profesör olarak görev yapmakta.

Karikó, ailesinin akan suyu, buzdolabı ve televizyonu olmayan tek bir odada yaşadığı Macaristan’ın orta kesimindeki küçük bir kasabada büyüdü. Szeged’deki Macar Bilimler Akademisinde doktora sonrası eğitim aldıktan sonra arabasını sattı, parayı kızının oyuncak ayısına içine sakladı ve ailesini ABD’nin Philadelphia kentine taşıdı.

Şu anda Perelman Tıp Fakültesinde aşı araştırmaları profesörü olan Weissman ile 1990’ların sonunda Pennsylvania Üniversitesinde kendi araştırma makalelerini bastığı fotokopi makinesinde sıra beklerken tanıştı. İkili bir ortaklık kurdu ve mRNA’yı potansiyel bir terapötik olarak araştırmaya başladı. Başlangıçta deneylerini finanse etmek için Weissman’ın fonunu kullandılar.

BioNTech ve Moderna, aşıları için Karikó ve Weissman tarafından geliştirilen modifiye mRNA teknolojisini lisansladı. Weissman grip, herpes ve HIV’e karşı RNA aşı adayları geliştirmeye devam etti.

Pazartesi günü Stockholm’da ödülün açıklanması sırasında konuşan Nobel komitesi başkanı Prof. Gunilla Carlsson, yapılan keşfin mRNA aşı platformunun en çok ihtiyaç duyulduğu anda hızla klinik kullanıma uygun hâle getirilmesi açısından kritik önem taşıdığını vurguladı. Carlsson, “Özellikle pandeminin erken evresinde hayat kurtarmak açısından bunun çok önemli olduğunu düşünüyorum.” dedi.

Karikó ve Weissman’ın çalışmaları daha önce yaklaşık 2,7 milyon dolarlık Breakthrough ödülü ve çok sayıda başka uluslararası ödüle layık görülmüştü.

Derleyen: Alp Eren Gümüş