- 1900’lerin başlarında elektrikli araçların yükselişi ve popülerliği, 1901’de Ferdinand Porsche’un ilk hibrit modelini yaratmasına yol açtı. Ancak uygun fiyatlı benzinle çalışan araçların artışıyla elektrikli araçlar azalmaya başladı ve 1935’e gelindiğinde neredeyse tamamen kayboldu.
- Elektrikli araçlar, 1960’lar ve 1970’lerde benzin fiyatlarının artmasıyla yeniden ilgi görmeye başlasa da sınırlı performanslarıyla rekabet etmekte zorlandı.
- Son yıllarda ise elektrikli araçlar, teknolojideki gelişmeler ve çevresel farkındalık artışıyla tekrar popülerlik kazanıyor.
1922’de elektrikli bir arabayı şarj eden bir kadını gösteren ve elektrikli araçların yeni icatlar olduğu inancını çürüten bir fotoğraf koleksiyonu ortaya çıktı. Burada, çağının çığır açan lüks otomobillerinden ve günümüz standartlarına göre fiyatı 44.000 dolar olan 1905 model Columbia Electric Victoria Phaeton sergilendi. Araç 24 akü hücresine, birden fazla vitese ve saatte 25 km azami hıza sahip olup zamanına göre en ileri özelliklere sahipti. Özellikle tasarımı modern arabalardan farklıydı. Standart tekerlek ve pedallar yerine yeke ve hız kontrol çubuğuna sahip tekne benzeri bir direksiyon sistemine sahipti. Otomobilin şarj istasyonunun görüntüleri, o dönemin ileri teknolojisini gösteriyor. Şarj işlemi, pilleri şarj etmek için elektriği dönüştüren ve ayırt edici bir mavi renk tonu yayan bir cıva ark doğrultucuyu içeriyordu.
Elektrikli arabalar, 1900’lerin başında yeni değildi; zenginler tarafından tercih ediliyordu ve kayıtlı araçların önemli bir bölümünü oluşturuyorlardı. Daha temiz ve daha sessiz olarak tanıtılan bu cihazlar, General Electric’in reklam kampanyası sayesinde özellikle kadınalr arasında popülerleşti. Şarj istasyonları, özel garajlarda ve ticari alanlarda yaygınlaştı.
Ancak Model-T Ford gibi uygun fiyatlı benzinle çalışan arabaların yükselişi, elektrikli araçların azalmasına yol açtı. Modern dünyanın elektrikli araçları benimsemesiyle birlikte tarih tekerrür edecek gibi görünüyor.
Elektrikli otomobilin kısa tarihi
1830’lar
1820’lerin sonları ve 1830’ların başlarında, ulaşımın başlıca yolu at ve arabaydı. Ancak Macaristan, Hollanda, İngiltere ve ABD’deki mucitler, pil ile çalışan araç konseptini test etmeye başladı ve ilk küçük ölçekli elektrikli arabaların bazılarını ürettiler.
1832
İngiliz mucit Robert Anderson, 1832’de ilk basit elektrikli aracı geliştirdi. Daha pratik versiyonların Fransa ve İngiltere’de inşa edilmesi 19. yüzyılın ikinci yarısını buldu.
1859
Fransız fizikçi Gaston Planté, ilk kurşun-asit bataryayı icat etti. Batarya, araçta elektriği depolamayı mümkün kıldı. 1881’de başka bir Fransız bilim insanı olan Camille Alphonse Faure, bataryanın tasarımını ve kapasitesini önemli ölçüde geliştirdi.
1884
Londra Metrosunu elektriklendiren İngiliz mucit Thomas Parker, 1884’te Wolverhampton’da ilk seri üretim elektrikli aracı inşa etti. Bunu, Alman mühendis Andreas Flocken’in 1888’de ilk gerçek elektrikli arabayı geliştirmesi takip etti.
1890
Amerikalı kimyager William Morrison, yaklaşık 1890’da ABD’de ilk başarılı elektrikli aracı yarattı. Altı kişilik aracının en yüksek hızı sadece yaklaşık 22 kilometre saatti. Ancak Amerika’da elektrikli arabalara ilgiyi artırmaya yardımcı oldu.
1900’lerin başı
1890’ların sonlarında ve 1900’lerin başlarında elektrikli araçlara olan ilgi büyük ölçüde arttı. 1897’de Walter Bersey, Londra sokaklarına bataryayla çalışan taksi filosunu tanıttı. Aynı dönemde New York’ta yaklaşık 60 elektrikli taksi bulunuyordu. 1900 yılında, ABD’deki tüm araçların üçte birini elektrikli arabalar oluşturuyordu.
1901
Elektrikli arabalara olan yüksek talep sayesinde, Thomas Edison gibi mucitler teknolojiyi geliştirecek yollar aramaya başladılar. Örneğin, Edison elektrikli araçlar için daha iyi bir pil geliştirmeye çalıştı. Aynı yıl içinde ünlü spor araba markası Porsche’un kurucusu Ferdinand Porsche, bataryada depolanan elektrik ve bir benzin motoru ile çalışan dünyanın ilk hibrit elektrikli aracını üretti.
1914
Henry Ford, düşük maliyetli bir elektrikli araç için seçenekleri araştırmak üzere Thomas Edison’la iş birliği yaptı. Ancak Ford’un popüler Model T arabası, benzinle çalışan arabaların daha geniş bir şekilde mevcut ve uygun fiyatlı hâle gelmesiyle elektrikli araçlara bir darbe vurdu.
1920 – 1935
İyileştirilmiş yol altyapısı ve ucuz, geniş bir şekilde bulunabilen benzin, elektrikli araçların düşüşüne sebep oldu. Elektrikli arabalar, yavaş hızları ve düşük menzilleri nedeniyle sadece şehirlerde kullanılabiliyorlardı ve 1935’e gelindiğinde neredeyse tamamen ortadan kaybolmuşlardı.
1960’lar ve 1970’ler
1960’lar ve 1970’ler boyunca ABD’de benzin fiyatları arttı ve bu da elektrikli araçlara ilgiyi yeniden artırdı. Ancak 1970’lerde üretilen araçlar, sınırlı performans ve menzil ile benzinle çalışan arabalarla rekabet etmekte zorlanıyordu.
1971
1971’de NASA, elektrikli araçların profilini bir kez daha yükseltmeye yardımcı oldu. Ay’da sürülen ilk insanlı araç, elektrikle çalışıyordu.
1976
1976’da ABD Kongresi, Elektrikli ve Hibrit Araç Araştırma, Geliştirme ve Gösterim Yasasını kabul etti ve Enerji Bakanlığının elektrikli ve hibrit araçlar üzerine araştırma ve geliştirmeyi desteklemesine izin verdi.
1990’ların başı
1990’ların başında Kaliforniya’nın temiz hava ajansı, elektrikli araçlar gibi daha yakıt verimli daha düşük veya sıfır emisyonlu araçlar için baskı yapmaya başladı. Otomobil üreticileri, bu yönde elektrikli modeller geliştirmeye başladılar.
1991
1991’de Sony ve Asahi Kasei’nin lityum-iyon bataryayı ticarileştirmesi, daha uzun mesafelerde seyahat edebilen elektrikli araçların geliştirilmesinden sorumlu oldu.
2004
ABD merkezli elektrikli araç üreticisi Tesla Motors, 2004 yılında Tesla Roadster üzerinde çalışmaya başladı ve bu araç ilk kez 2008’de müşterilere teslim edildi. Tesla’nın modeli, lityum-iyon pil hücrelerini kullanan ilk otoyol için yasal seri üretim saf elektrikli arabaydı. Ayrıca tek şarjla yaklaşık 320 kilometrenin üzerinde seyahat gerçekleştirebilen ilk araç oldu.
2010
2010’un sonunda Japonya ve ABD’de tanıtılan Nissan Leaf, büyük bir üretici tarafından seri üretime geçilen ilk modern saf elektrikli, sıfır egzoz emisyonlu hatchback aracı oldu.
2016
Saf elektrikli araçların ve vanların küresel satışları, Eylül 2016’da bir milyon kilometre taşını geçti. Aynı yılın ilerleyen dönemlerinde Norveç, kayıtlı 100.000 saf elektrikli aracı aşan bir kilometre taşına ulaştı.
2020
Mart 2020’de Tesla, bir milyon elektrikli araç üreten ilk otomobil üreticisi oldu. 2020’nin sonuna gelindiğinde ise 2010’dan itibaren on milyon birimden fazla saf elektrikli araç ve hafif ticari vanın satışları birleştirildi.
2021
Mayıs 2021’de İngiltere Hükûmeti, ülke genelinde 500.000’den fazla ultra düşük emisyonlu elektrikli aracın yolculuk yaptığını duyurdu. İngiltere, 2030’a kadar yeni benzin ve dizel araç satışını sonlandırma taahhüdüyle elektrikli araç devriminin öncüsü konumunda.
2023
Eylül 2023’te İngiltere Hükûmeti, yeni benzin ve dizel araç satışlarını 2035’e kadar ertelemek için bir duyuru yaptı.
Derleyen: Eliz Canyurt
