• İnsan cinsiyeti, Y kromozomunda bulunan ve erkek gelişimini başlatan SRY genine bağlı ancak bu kromozom zamanla gen kaybediyor.
• Y kromozomunun kaybolması, insan türünün tükenmesine yol açabiliyor ancak bazı kemirgenler yeni cinsiyet belirleyici sistemler geliştirdi.
• Bu durum, insanların evrimsel geleceği hakkında belirsizlik yaratmakla birlikte, yeni cinsiyet belirleyici genlerin ortaya çıkma olasılığını da gösteriyor.

Y Kromozomu, İnsan Cinsiyetini Nasıl Belirler?

İnsanlarda ve diğer memelilerde, cinsiyet Y kromozomunun varlığı tarafından belirleniyor. Bu kromozomda SRY (cinsiyet belirleyici bölge Y) olarak bilinen kritik bir gen bulunuyor. Dişiler iki X kromozomuna sahipken; erkekler bir X ve bir Y kromozomuna sahip. X kromozomu, yaklaşık 900 gen içerirken; Y kromozomu yaklaşık 55 gen içeriyor ve SRY adında önemli bir gen bulunuyor. 1990 yılında tanımlanan SRY, erkek gelişimini başlatan genetik bir yolu aktive ediyor. Bu yol, omurgalılarda erkek belirlenmesi için hayati öneme sahip olan SOX9 genini içeriyor ancak bu gen cinsiyet kromozomlarında yer almıyor.

Kaybolan Y Kromozomu

İnsanın Y kromozomu giderek gen kaybediyor. Bizim Y kromozomumuz ile farklı bir cinsiyet kromozom sistemi bulunan platypus’un Y kromozomunu karşılaştırmak, memelilerin Y kromozomunun yaklaşık 166 milyon yıl içinde önemli ölçüde bozulduğunu ortaya koyuyor.

Platypus’un cinsiyet kromozomları kuşlarınkine benziyor; bu da memeli cinsiyet kromozomlarının bir zamanlar memeli olmayan türlerin kromozomlarına daha benzer olduğunu gösteriyor. Y kromozomu mevcut hızda bozulmaya devam ederse kalan 55 gen yaklaşık 11 milyon yıl içinde kaybolabiliyor. Y kromozomunun ömrü hakkında tahminler geniş bir yelpazede değişiyor.

Y Kromozomu Olmayan Kemirgenler

Olumlu bir gelişme olarak bazı kemirgen türleri, Y kromozomunu kaybetmiş olsalar da yaşamaya devam ediyorlar. Örneğin, köstebek sıçanları ve dikenli sıçanlar SRY ile Y kromozomu olmadan evrim geçirdi.

Asato Kuroiwa tarafından yürütülen araştırma, dikenli sıçanların yeni bir cinsiyet belirleyici mekanizma geliştirdiğini ortaya koydu. Bu sıçanlarda, SOX9 geninin bulunduğu kromozom 3 üzerindeki küçük bir çoğaltma, SRY genine benzer şekilde çalışarak SOX9’u erkeklerde aktive ediyor. Bu bulgu, alternatif cinsiyet belirleyici sistemlerin Y kromozomu olmadan etkili bir şekilde ortaya çıkabileceğini öne sürüyor.

Bu, Erkeklerin Geleceği İçin Ne Anlama Geliyor?

Y kromozomunun potansiyel kaybı, insan türünün tükenmesi hakkında endişelere yol açıyor. Bazı sürüngenlerin aseksüel olarak ürediği durumların aksine, insanlar hem sperm hem de yumurta gerektiriyor. Bu nedenle Y kromozomunun korunması kritik öneme sahip ancak, dikenli sıçanlarda görülen yeni bir cinsiyet belirleyici gen evrimi, umut verici bir ışık sunuyor. Eğer bağımsız olarak birden fazla yeni cinsiyet belirleyici sistem evrim geçirirse bu durum ayrı insan türlerinin ortaya çıkmasına yol açabiliyor. Bu nedenle, milyonlarca yıl sonra Dünya’da hiç insan olmayabilir veya farklı cinsiyet belirleme sistemleri tarafından şekillendirilmiş çeşitli insan türleri olabilir.

Derleyen: Eliz Canyurt