- Araştırma, sivrisineklerin insanları bulmak için kızılötesi algılama kullandığını ortaya koydu.
- Kızılötesi radyasyonun, CO2 ve insan kokularıyla kombinlendiğinde sivrisineklerin konuk arama davranışını önemli ölçüde artırdığı belirlendi.
- Bu bulgular, sivrisinekleri hedefleyen yeni kontrol yöntemlerinin geliştirilmesine yol açabiliyor.
Kaliforniya Üniversitesi Santa Barbara’dan (UCSB) bilim insanlarının liderliğindeki yeni bir çalışma, sivrisineklerin insan konuklarını bulmak için kızılötesi algılama kullandığını ortaya koyuyor. Bu, sivrisineklerin potansiyel kan kaynaklarını bulmak için nefesimizden gelen karbondioksit (CO2) ve belirli vücut kokuları gibi ipuçlarına da güvendiği önceki bilgileri tamamlıyor. Çalışmanın odağı, insanları hedefleme konusunda etkili olduğu bilinen Aedes aegypti sivrisineğiydi.
Sivrisinekler dengue ateşi, sarı humma, Zika virüsü ve sıtma gibi ciddi hastalıkları yayma konusunda kötü bir üne sahip. Dünya Sağlık Örgütüne göre bu hastalıklar 2022’de 600.000’den fazla ölüme yol açtı. Bu riskleri azaltmak için sivrisinek davranışlarını anlamak ve önleme stratejilerini geliştirmek çok önemli.
Çalışmada, dişi sivrisinekler (sadece bu sivrisinekler kan emiyor) farklı “konuklara” maruz bırakıldı. Bu konuklar, sıcaklıkta farklılık gösteren termoelektrik plakalarla simüle edildi. Bazı plakalar insan cilt sıcaklığını (34°C) taklit edecek şekilde ayarlandı ve kızılötesi radyasyon yaydı; diğer plakalar ise kızılötesi yayınımı yapmadan daha düşük bir ortam sıcaklığında (29.5°C) ayarlandı. Düzenekler, CO2 ve insan kokusu ile birleştirilerek bu faktörlerin sivrisinek davranışını nasıl etkilediği değerlendirildi.
Sonuçlar, kızılötesi algılamanın tek başına sivrisinekleri çekmek için yeterli olmadığını gösterdi. Bunun yerine, kızılötesi radyasyonun CO2 ve insan kokuları ile kombinasyonu, sivrisineklerin konuk arama davranışını önemli ölçüde artırdı. Araştırma, sivrisineklerin kızılötesi sensörlerinin antenlerinde bulunduğunu ve TRPA1 proteini ile bağlantılı olduğunu belirledi. Bu proteinin geninin kaldırılması, sivrisineklerin kızılötesi algılamasını imkansız hale getirdi.
Bol giysiler, kızılötesi ışığı daha az geçiriyor.
Yapılan araştırma, sivrisineklerin insanlara çekilme şeklini anlamayı artırmakla kalmayıp daha etkili sivrisinek kontrol önlemleri geliştirmek için yeni yollar öneriyor. Örneğin, cilt sıcaklığı termal radyasyonunu kullanan tuzaklar, gelecekte umut verici bir yaklaşım olabilir.
Derleyen: Eliz Canyurt
