- Esneme, birçok omurgalı türünde gözlemlenen bulaşıcı bir davranış.
- Düşük dikkat durumlarında, özellikle yemek sonrası ve uykuyla uyanıklık arasındaki geçişlerde esneme sıkça meydana geliyor.
- Sosyal bağlam ve etkileşimler, esnemenin yayılmasını etkiliyor.
Esneme, insanlar da dahil olmak üzere birçok omurgalı türünde gözlemlenen evrensel bir davranış ve hayatta kalma mekanizması olarak hizmet ettiği düşünülüyor. Bu fenomen sıklıkla bulaşıcı gibi görünüyor; bir kişi esniyor, ardından diğerleri de onu takip ediyor. Esnemenin nedenleri hakkında beyin oksijenlenmesi, vücut sıcaklığı düzenlemesi ve dikkat sürdürme gibi çeşitli hipotezler bulunsa da bilim insanları arasında bir fikir birliği yok.
Araştırmalar, esnemenin sirkadiyen ritimlerle yakından bağlantılı olduğunu genellikle düşük dikkat durumlarında örneğin yemek sonrası sindirim veya uyanıklık ile uyku arasındaki geçişler sırasında meydana geldiğini gösteriyor. Esnemenin bir tür sözel olmayan iletişim şekli olabileceği fikri de güç kazanıyor. Örneğin, deve kuşları grup davranışını senkronize etmek için esnerken; insanlar da esneme ile aktivite seviyelerindeki değişimleri işaret ediyor. Bu da toplu farkındalığı ve güvenliği artırıyor.
Esnemenin bulaşıcı yönü özellikle insanlar için dikkat çekici ve daha az ölçüde de olsa şempanzeler ile aslan maymunları gibi türlerde de görülüyor. Çalışmalar, diğerlerinin eylemlerini gözlemlediğinde aktive olan ayna nöronlarının bu davranışta rol oynadığını öneriyor. Bu nöronlar, empati ve sosyal etkileşimle ilişkili; bu da sosyal bozuklukları olan bireylerin, örneğin otizm gibi, esneme konusunda daha az duyarlı olmalarını açıklıyor.
Nefes alma düzenleri ve vücut sıcaklığı gibi faktörler, bulaşıcı esneme olasılığını etkiliyor. Ortak deneyimlerin sosyal bağlamı, doyurucu bir öğle yemeği gibi bu tepkiyi artırıyor. Bu nedenle, bir meslektaşınızdan sonra esnerken, doğrudan onların eylemini taklit etmekten ziyade kolektif ortam ve etkileşimlerin rol oynadığını söyleyebiliriz.
Derleyen: Eliz Canyurt
