Sinekler Özellikle Sizi Seçiyor

Sivrisinekler hedeflerine ulaşmak için çeşitli ipuçları kullanırlar. Koku, insanları diğer hayvanlardan ayırır ve bazıları benzersiz kokular aramak için evrimleşir. 60 metre kadar uzaktan, her nefeste dışarı verdiğimiz karbondioksit tüylerini takip ederler. Birkaç metre yaklaştıklarında, ayaklarımızdan, koltuk altlarımızdan ve cildimizden yayılan kokuları koklarlar. İyice yaklaştıklarında bizi ışığa karşı koyu silüetler olarak görmeye başlarlar. Son olarak, sıcak bedenimiz onları inecekleri en iyi yerlere yönlendirirken, ayaklarındaki tat reseptörleri nereden ısıracaklarına karar vermelerine yardımcı olur.

Sivrisinekler Neyi Koklamayı Sever?

Johns Hopkins’te sinirbilimci ve sıtma bulaştıran bir Afrika sivrisineği olan Anopheles gambiae’yi çeken insan koku profillerini karakterize eden 2023 John Hopkins çalışmasının ortak yazarı Diego Giraldo, “Bizi tespit etmede ne kadar iyi oldukları çok çarpıcı,” diyor. Araştırma, sivrisineklerin bir buz pateni pisti büyüklüğündeki geniş ve ferah bir arenada birden fazla insanı ayırt edebildiğini ilk kez gösteriyor. Önceki çalışmalarda çok daha küçük odalar kullanılmış ve bir kişi diğerine karşı yarıştırılmıştı.

İnsan terinde bulunan ve bazen bayat tereyağı veya peynire benzetilen bir kokuya sahip bir yağ asidi sınıfı olan karboksilik asitler tarafından özellikle büyülendiler ve bu, başka bir sivrisinek türünde benzer bir tercihi gösteren önceki çalışmaları doğruladı. Bu asitleri cildimizi koruyan yağlı tabaka olan sebumumuzda üretiriz, ancak bunlar aynı zamanda cildimizin yüzeyinde yaşayan yararlı mikroplar salgılarımızı sindirdiğinde de üretilir.

Böcekler ayrıca cilt mikropları tarafından üretilen asetona da çekildi. Stephanie Rankin-Turner, “Cilt mikrobiyomunun kesinlikle nasıl koktuğumuz ve sivrisinekler için ne kadar çekici olduğumuz konusunda büyük bir rol oynadığı görülüyor” diyor.

Hamilelik, hastalık durumu veya yiyip içtiklerimiz gibi faktörler kokumuzu etkileyebilirken, bu kokuların bazı özellikleri aylarca hatta yıllarca devam ederek dikkat çekici derecede istikrarlı. Bu, bazı insanların sivrisinekler için daha çekici olduğu gözlemiyle örtüşüyor.

Florida Uluslararası Üniversitesi’nde sivrisinek genetikçisi olan ve çalışmanın bir parçası olmayan Matthew DeGennaro: “Alandaki çoğumuz, bir kişiyi diğerinden daha çekici kılan şeyin ne olduğunu anlamak istiyoruz çünkü bu sır, bir sonraki nesli kovucu hale getirmemize olanak tanıyabilir,” diyor.

Kokular ile Kandırmak

Çoğu insan şampuan ve deodorant gibi kişisel bakım ürünlerini her gün kullanır, bu nedenle vücut kokuları sinekleri çekebilir, belki de bunun üzerine yıkamak veya koku katmanları eklemek onları şaşırtabilir. Ancak bilim insanlarının bu sabunların sivrisineklerin bizi takip etme yeteneğini nasıl etkilediğini araştıran bir kavram kanıtı çalışmasında keşfettiği gibi gerçek daha karmaşık.

Araştırmacılar ilk deneyleri için sivrisineklerin bir denek tarafından yıkanmamış koluna giyilen naylon bir kılıf üzerine konma sayısını, aynı denek tarafından yıkanmış koluna giyilen bir kılıf üzerine konma sayısıyla karşılaştırdılar. Deney, Dial ve Native gibi markalar da dahil olmak üzere dört farklı sabun kullanılarak dört farklı denek üzerinde tekrarlandı.

Araştırmacıların şaşkınlığına göre, bazı durumlarda yıkama sivrisinek iniş sayısını artırdı ve sabunun o kişinin sivrisinekler için çekiciliğini artırdığını gösterdi. Ancak etki tutarlı değildi – örneğin, Dove ve Simple Truth sabunları bazı denekleri daha çekici hale getirirken, Native sabunu insanların çekiciliğini azaltıyor gibi görünüyordu.

Beklentilerin aksine, bir sabunun kimyasal içeriği, bu içeriklerin onu kullanan kişinin bireysel vücut kimyasıyla nasıl tepkimeye girdiğinden daha az önemli olabilir. Virginia Tech’te nöroetolog ve çalışmanın ortak yazarlarından biri olan Clément Vinauger, “Kullandığımız tüm sabunlar büyük ölçüde limonen adı verilen ve bilinen bir sivrisinek kovucu olan bir bileşik tarafından domine edildi; ancak dört sabundan üçü aslında sivrisinek çekiciliğini artırdı” diyor.

Bu nedenle aynı kimyasal, konsantrasyonuna ve insan derisinde bulunan diğer doğal kimyasallarla nasıl birleştiğine bağlı olarak sivrisinekler için çekici veya itici olabilir. Vinauger, doğada, belki de kimyasalların bir kombinasyonunun sivrisinek tarafından bir “bitki” olarak yorumlandığını, aynı bileşenlerin farklı bir oranının ise “insan” diye bağırabileceğini ileri sürdü.

Sivrisinekler Diğer Duyuları Nasıl Kullanır?

Yakın zamanda yayınlanan bir makaleye göre sivrisinekler kızılötesi radyasyonu “görebilir”. Ayrıca, kokladıkları şeye bağlı olarak görme yetilerini de ayarlarlar. Örneğin, insan kokuları sivrisinekleri ten rengi renklerine karşı daha hassas hale getirirken, çiçek kokuları onları bitkilerle ilişkili renkleri görmeye hazırlar.

Ve görme engelli bir kişide olduğu gibi, bir duyusu devre dışı kaldığında diğerleri, telafi etmek için güçlendirilir.

Örneğin bir sivrisineğin koku alma duyusunu ele alalım. Bilim insanları A. aegypti sivrisineklerinin öncelikli olarak başlarında bulunan koku alma sistemini devre dışı bıraktıklarında, ısıyı algılamada daha iyi hale geldiler. Bu yılın başlarında yayınlanan bir araştırmada, koku moleküllerine bağlanarak sinirsel bir tepkiyi tetikleyen koku alma reseptörlerinden yoksun olacak şekilde genetiği değiştirilmiş sivrisineklerin, normal sivrisineklere göre insan vücut sıcaklıklarına ısıtılmış bir ped üzerine konma olasılıkları daha yüksekti. Ek çalışmalar, bu mutantların ön ayaklarındaki duyu organlarındaki sıcaklığa duyarlı reseptörlerin sayısını artırdığını gösterdi.

Korunmanın En İyi Yolları

Hatasız kovucular geliştirmek için yapılan araştırmalar henüz başlangıç ​​aşamasında, ancak bilim insanları mevcut bilime dayalı bazı ön fikirlere sahipler. Araştırmalar, sivrisinekleri daha tutarlı bir şekilde uzaklaştıran sabunla ilişkilendirilen hindistan cevizi kokulu ürünleri denemeyi öneriyor.

Ancak sahip olduğumuz en iyi savunma, sivrisinek kaynaklı hastalıkların salgın olduğu bölgelerde bulunmayı planlıyorsanız uzmanların önerdiği, geleneksel kovucular olmaya devam ediyor. Limon okaliptüs yağı gibi doğal kovucular da işe yarayabilir ancak çok daha az etkili ve daha sık tekrar uygulanmalı.

Derleyen: Damla Şayan