Türünün keşfedilen üçüncü örneği olan yıldızlararası nesne 3I/ATLAS, Temmuz ayında ilk kez görüldüğünden beri, dünyanın dört bir yanındaki gökbilimciler onu hevesle takip ediyor ve Güneş’e doğru dalışa geçerken bir buz topundan parlak, ışıldayan bir cisme dönüşümünü izliyorlar.

Ancak NASA, ABD tarihindeki en uzun hükümet kapanması nedeniyle bir aydan uzun süredir yıldızlararası nesne hakkında yorum yapmadı veya herhangi bir görüntü paylaşmadı. Bu sessizlik, nesnenin doğası hakkında ünlüler ve komplo teorisyenleri tarafından ortaya atılan asılsız fikirlerle doluydu; bunların çoğu, hiçbir kanıt olmaksızın, nesnenin bir uzay aracı olabileceği konusunda spekülasyon yaptı.

Kapanmanın sona ermesiyle birlikte, uzay ajansı nihayet bu hafta düzenlediği bir basın toplantısında davetsiz misafirin son fotoğraflarını paylaşabildi. Kısacası: bu uzaylı teknolojisi değil.

NASA Yardımcı Yöneticisi Amit Kshatriya basın toplantısında, “Evrenin büyülü bir yer olduğunu düşünüyoruz. Evrende yaşam belirtileri bulmayı çok istiyoruz. Ancak, 3I/ATLAS bir kuyruklu yıldız.” dedi.

Yine de 3I/ATLAS biraz tuhaf bir yapı ve bize galaksinin gerçekten kadim bir köşesinin kalıntılarını incelemek için olağanüstü derecede nadir bir fırsat sunuyor.

NASA genel merkezinde güneş sistemi küçük cisimleri baş bilim insanı Tom Statler, basın toplantısında, “Bu tür nesneler hakkında yeni yeni bilgi edinmeye ve onlar hakkında sormamız gereken doğru soruların neler olduğunu anlamaya başlıyoruz.” dedi. 3I/ATLAS’ın, “diğer güneş sistemlerinin yapılarına ve tarihlerine açılan yeni bir pencere” olduğunu da ekledi.

3I/ATLAS’ın Mars’tan Görünümü

Yıldızlararası kuyruklu yıldız, Güneş’e en yakın konumuna gelmeden birkaç hafta önce, Mars’ın yanından 30 milyon kilometrelik kozmik bir yakınlıkta geçti. Bu da onu, bakışlarını yıldızlara çevirmek üzere tasarlanmamış üç robotun görüş alanına soktu: Aşağıdaki sarı gezegenin fotoğrafik incelemesini yapan Mars Keşif Yörünge Aracı (MRO); dünyanın üst atmosferini inceleyen Mars Atmosfer ve Uçucu Evrim Yörünge Aracı (MAVEN); ve eski yaşamın umut verici izlerini bulmak için etrafta dolaşan NASA’nın Perseverance gezgini.

Perseverance yukarı baktı ve kameralarından birinde kuyruklu yıldızı bulanık bir leke olarak gördü; alışılmadık bir başarıydı, ancak bilim insanları için pek de faydalı değildi. Mars yörüngesinde olan MAVEN çok daha iyi bir performans gösterdi: Ultraviyole filtre kullanarak, kuyruklu yıldızın koma yapısının kabarık yapısını, yani buharlaşan buzlu maddeyle beslenen gazlı ve tozlu atmosferi belgeledi.

Statler, “Tüm bu gözlemler çok ama çok zor,” dedi.

Bilim insanları, MAVEN’in verilerini kullanarak 3I/ATLAS’ın yapısını daha iyi anlamayı umuyor; bu da onun kökenleri hakkında ipuçları sunuyor. Yörünge aracı, kuyruklu yıldızdan fırlatılan molekül türlerini belirlemeye yardımcı olabilecek ultraviyole ışığı yakalayabiliyor. Colorado Boulder Üniversitesi’ndeki MAVEN baş araştırmacısı Shannon Curry, yaptığı açıklamada, “MAVEN’in yakaladığı görüntüler gerçekten inanılmaz.” dedi.

Bu arada, MRO’daki yüksek çözünürlüklü bir kamera, kuyruklu yıldızın genişleyen komasını ve tozlu kuyruğunun dağınık yapısını gözler önüne seren ürkütücü bir monokrom fotoğraf çekti.

ABD’deki kapanmadan etkilenmeyen Avrupa Uzay Ajansı, Ekim ayında 3I/ATLAS’ın kendi fotoğraflarını paylaşma fırsatı buldu. ExoMars İz Gazı Yörünge Aracı tarafından çekilen bir dizi görüntü, kuyrukluyıldızın gece gökyüzünde sessizce parıldadığını gösteriyor.

Cisim o noktada henüz çok sönük olsa da, İz Gazı Yörünge Aracı 3I/ATLAS’ı yaklaşık bir hafta boyunca takip edebildi. Bu, gökbilimcilerin yıldızlararası cismin Güneş Sistemi’ndeki yolunu benzeri görülmemiş bir hassasiyetle belirlemelerini sağladı; bu da artık teleskoplarını kuyrukluyıldızın yolunu takip etmek için tam olarak nereye doğrultacaklarını bulmalarını kolaylaştırıyor.

Uzay Tabanlı Casuslar 3I/ATLAS’ı Tespit Etti

NASA’nın Güneş Sistemi’nde ilerleyen birkaç mürettebatsız gezegen görevi de var ve bunlardan ikisi geriye bakıp 3I/ATLAS’ı parıldayan bir nokta olarak görmeyi başardı. Metalik bir asteroide doğru yolculuk eden Psyche ve Jüpiter’e yakın birkaç asteroidi gezen Lucy, Eylül ayında kuyruklu yıldızı gözlemledi ve bu da bilim insanlarının cismin yörüngesi hakkındaki bilgilerini daha da geliştirmelerine olanak sağladı.

Gökbilimciler için temel sorunlardan biri, kuyruklu yıldızın Güneş’e en yakın geçişini garip bir açıyla yapmasıydı: Dünya’nın bakış açısından, yerel yıldızımızın arkasına doğru eğilerek, doğal olarak en coşkulu noktasına ulaşacağı anda onu görüş alanından çıkardı.

Neyse ki, Güneş’i incelemek üzere tasarlanmış üç derin uzay görevi, 3I/ATLAS’ın yıldızın arkasına doğru dalışını izlemeyi başardı: NASA’nın Korona ve Heliosferi Birleştirmek İçin Polarimetre (PUNCH) sondası, NASA’nın Güneş Dünya İlişkileri Gözlemevi (STEREO) uzay aracı ve ESA-NASA ortak Güneş ve Heliosfer Gözlemevi (SOHO) görevi.

Kuyruklu yıldız parlak olsa da Güneş çok daha parlak ve bu uzay araçlarının 3I/ATLAS’ı parıltıda göremeyeceği konusunda bazı endişeler vardı. Ancak Güneş’in arkasına yaptığı dalış, buzunun muazzam bir kısmını buharlaştırdı ve puslu, havai fişek benzeri bir patlama olarak ortaya çıktı.

3I/ATLAS artık Güneş Sistemi’nden dışarı doğru yolculuğunda, ancak gökbilimcilerin onu çıkışı sırasında incelemeleri için hâlâ bolca zaman var.

Görüş alanımızdan kaybolurken, 3I/ATLAS’ı görebilecek son gözlemevi James Webb Uzay Teleskobu olacak. NASA Bilim Görevleri Müdürlüğü’nden Sorumlu Yönetici Nicky Fox, “Sonuna kadar takip etmek beni gerçekten heyecanlandırıyor,” dedi.

Derleyen: Damla Şayan