Mantıklı, kesin düşünen biri misiniz, yoksa daha özgür ruhlu ve sanatsal mı olduğunuzu söylersiniz? Eğer ilkiyseniz, muhtemelen birileri size bir noktada sol beyinli olduğunuzu söyledi; eğer ikincisiyseniz, sağ beyinli olduğunuzu.

Beynin sağ yarısının yaratıcı, sol yarısının ise analitik olduğu ve bireysel özelliklerimizin hangi yarısının baskın olduğuna bağlı olduğu fikri, popüler psikolojide yaygın. Hatta bu fikre adanmış küçük bir sektör bile var. Beyninizin daha güçlü yarısının işlevlerini optimize etmenize, daha zayıf yarısıyla bağlantı kurmanıza veya hatta iki yarının sözde kafanızın içindeki bitmek bilmeyen savaşını durdurmanıza ve sonunda biraz huzur ve sessizlik bulmanıza yardımcı olduğunu iddia eden kişisel gelişim kitapları, kişilik testleri, terapiler ve eğitim materyalleri mevcut.

Sağ beyinli ve sol beyinli insanlar diye bir şeyin olduğu fikri bir efsane. Hepimizin farklı kişilikleri ve yetenekleri olduğu açık olsa da, bu farklılıkların beynin bir yarısının diğer yarısına baskınlığıyla açıklanabileceğine inanmak için hiçbir neden yok.

Beyin görüntüleme teknolojisini kullanan son araştırmalar, sağ veya sol baskınlığına dair herhangi bir kanıt bulamadı. Efsanenin en büyük kusurlarından biri, açıklamayı amaçladığı yeteneklere dair belirsiz kavramlara dayanması. Örneğin, matematik mantıksal düşünmeyi gerektirir ve bu nedenle genellikle sol beyinde, tüm o sanatsal sağ beyin yeteneklerinden uzakta yer aldığı söylenir. Ancak matematik, mantıksal olmasının yanı sıra son derece yaratıcı bir çaba. Peki yetenekli bir matematikçi sağ beyinli mi yoksa sol beyinli mi olurdu? Benzer şekilde, sanatsal yaratıcılık sadece dizginsiz duygu değil. En büyük sanat eserlerinin çoğu, titiz ve hassas düşüncenin ürünleri.

Birçok modern mit gibi, sağ beyinli ve sol beyinli insanlar miti de gerçek bilime dayanmakta. Beynin sağ ve sol taraflarının gerçekten de farklı türde görevlerde uzmanlaştığını biliyoruz, ancak gerçek iş bölümü, sağda yaratıcılık ve solda mantıktan çok daha karmaşık.

Bu alandaki bilgilerimizin çoğu, “bölünmüş beyin” olarak adlandırılan hastaların incelenmesinden gelmekte. 1940’larda doktorlar, korpus kallozumu (beynin iki yarım küresini birbirine bağlayan sinir lifi demeti) cerrahi olarak keserek, aksi takdirde kontrol altına alınamayan epilepsi hastalarında nöbetlerin azaltılabileceğini keşfettiler. Ameliyattan sonra, hastaların normal entelektüel ve duygusal işlevleri vardı ve sadece hafif bozukluklar gösteriyor gibiydiler. Bununla birlikte, daha kapsamlı incelemeler, beynin iki yarısının birbirinden nasıl farklılaştığını ve nasıl işbirliği yaptığını aydınlatan algı ve bilişsel işlevlerde belirli bozulmaları ortaya çıkardı. Genel olarak, beynin sağ yarımküresinin mekansal görevlerde daha yetenekli olduğu, beynin sol tarafının ise dil ve problem çözme merkezi olduğu tespit edildi.

Sağ Beyinli ve Sol Beyinli Miti Çürütüldü

Utah Üniversitesi araştırmacıları, iki yıllık bir çalışmanın ardından, sol ve sağ beyinde lateralize fonksiyonları işleyen belirli ağları belirleyerek bu efsaneyi çürüttüler.

Beyin fonksiyonunun lateralizasyonu, belirli zihinsel süreçlerin esas olarak beynin sol veya sağ yarım kürelerinden birine özgü olduğu anlamına gelir. Çalışma süresince araştırmacılar, 7 ile 29 yaşları arasındaki 1011 kişinin dinlenme halindeki beyin taramalarını analiz ettiler. Her bir kişide, binlerce beyin bölgesinde ölçülen fonksiyonel lateralizasyonu incelediler ve bireylerin sol beyin ağını veya sağ beyin ağını daha sık kullandığına dair bir ilişki bulamadılar.

“Bazı beyin fonksiyonlarının beynin bir veya diğer tarafında gerçekleştiği kesinlikle doğrudur. Dil genellikle sol tarafta, dikkat ise daha çok sağ tarafta gerçekleşir. Ancak insanların daha güçlü bir sol veya sağ beyin ağına sahip olma eğiliminde olmadıkları görülüyor. Bu durum daha çok bağlantıdan bağlantıya belirleniyor gibi görünüyor,” diyor çalışmanın baş yazarı Dr. Jeff Anderson.

Araştırmacılar, inceledikleri popülasyonun beyin taramalarını INDI (Uluslararası Nörogörüntüleme Veri Paylaşım Girişimi) adlı bir veritabanından elde ettiler. Katılımcıların taramaları, fonksiyonel bağlantı MRI analizi sırasında yapıldı; yani katılımcı, dinlenme halindeki beyin aktivitesi analiz edilirken 5 ila 10 dakika boyunca bir tarayıcıda yattı.

Beyin aktivitesini görüntüleyerek, bilim insanları beynin bir bölgesindeki beyin aktivitesini başka bir bölgeyle karşılaştırabilirler. Araştırmada, araştırmacılar beyni 7.000 bölgeye ayırdılar ve beynin hangi bölgelerinin daha fazla lateralize olduğunu incelediler. Bağlantıları – veya olası tüm beyin bölgesi kombinasyonlarını – aradılar ve sol lateralize veya sağ lateralize olan her beyin bölgesi için bağlantı sayısını topladılar. Nörobilim alanında yüksek lisans öğrencisi olan ve çalışmayı ders çalışmasının bir parçası olarak yürüten Jared Nielsen, bir beyin bağlantısının neden güçlü bir şekilde sol veya sağ lateralize olabileceğine dair beyin görüntülemesinde kalıplar keşfettiklerini söyledi.

Nielsen, “Güçlü bir şekilde sol lateralize olan bir bağlantınız varsa, bu bağlantı, yalnızca her iki bağlantı kümesinin de ortak bir beyin bölgesine sahip olması durumunda diğer güçlü lateralize bağlantılarla ilişkilidir” dedi.

Çalışmanın sonuçları çığır açıcı, çünkü insanların eski sağ beyin-sol beyin teorisi hakkındaki düşünme biçimini değiştirebilir, diye ekledi.

Nielsen, “Herkes ‘sol beyinli’ ve ‘sağ beyinli’ terimleriyle ilişkilendirilen kişilik tiplerini ve bunların kendisiyle nasıl bağlantılı olduğunu anlamalı; ancak, bazı kişilerde tüm sol beyin ağının veya tüm sağ beyin ağının daha bağlantılı olduğu kalıpları göremiyoruz. Kişilik tiplerinin, bir yarımkürenin daha aktif, daha güçlü veya daha bağlantılı olmasıyla hiçbir ilgisi olmayabilir” dedi.

Sağ beyinli ve sol beyinli insanlar efsanesine dair hiçbir kanıt yoksa, neden bu kadar çok insan buna inanıyor? Belki de insanların beyinlerinin, elleri, ayakları veya gözleri gibi bir tarafta veya diğerinde baskın olması sezgisel olarak mantıklı geliyor. Ayrıca, kendimizi duygusal ve entelektüel özelliklerimize göre “tiplere” ayırmamıza olanak tanıyan şemalara olan sınırsız iştahımızla da bir ilgisi olabilir. Bunların çoğunun bilimsel geçerliliği burçlar kadar az, ancak Barnum Etkisi (veya bazen Forer Etkisi) olarak bilinen psikolojik bir olguyu kullanırlar: İnsanlara kendi kişiliklerinin bireyselleştirilmiş tanımları olarak sunulan genel tanımlayıcı ifadeler verildiğinde, özellikle ifadeler olumluysa, bunları anlamlı ve doğru olarak kabul etmeye yatkınlar.

Sağ beyin/sol beyin efsanesi de benzer şekilde çalışır. Bu “içgörüler” hem genel hem de övgü dolu. Sonuçta, kim kendini “spontan ve sezgisel” veya “rasyonel ve analitik” olarak tanımlamayı reddeder ki? Bu mit, nihayetinde, en sevdiğimiz konu olan kendimiz hakkında “bilimsel” bir şekilde konuşmamızı sağladığı için popüler.

Derleyen: Damla Şayan