Modern kozmolojinin en temel yapı taşlarından biri sallantıda. Bonn Üniversitesi liderliğindeki yeni bir çalışma, evrenin kütlesinin büyük bölümünü oluşturduğu düşünülen karanlık maddenin varlığını sorgulayan veriler sundu.
Üstelik aynı hafta, Hawaii’deki Keck Gözlemevi’ni kullanan gökbilimciler karanlık maddesi olmayan üçüncü galaksiyi keşfetti. İki gelişme birlikte okununca ortaya kozmolojinin en heyecanlı sorularından biri çıkıyor: Evren modelimizi yeniden mi yazacağız?
Karanlık madde neden var sayılıyordu?
Hikâye 20. yüzyıla uzanıyor. Gökbilimciler, galaksilerin dönüş hızlarını ölçtüğünde tuhaf bir durumla karşılaştı: Görünür yıldız ve gazın kütlesi, bu dönüş hızlarını açıklamaya yetmiyordu. Galaksiler bu hızda dönüyorsa, onları bir arada tutan görünmez bir “ekstra kütle” olmalıydı. Bu görünmez kütleye karanlık madde adı verildi. Hesaplara göre evrendeki maddenin yaklaşık yüzde 85’i bu gizemli maddeden oluşuyor — ama onlarca yıllık aramaya ve milyarlarca dolarlık deneye rağmen karanlık madde parçacığı hiçbir zaman doğrudan gözlemlenemedi.
Yeni çalışmalar neyi gösteriyor?
Bonn Üniversitesi ekibinin çalışması, gözlem verilerinin karanlık maddeye dayalı standart modelle çeliştiğini ve alternatif açıklamaların — örneğin kütle çekimi yasalarının büyük ölçeklerde farklı işlediğini öne süren kuramların — ciddiye alınması gerektiğini savunuyor.
Keck keşfi ise madalyonun öteki yüzü: Karanlık maddesi olmayan galaksiler bulmak, kulağa karanlık madde karşıtı bir kanıt gibi gelse de aslında iki tarafa da koz veriyor. Karanlık madde gerçek bir maddeyse, bazı galaksilerin ondan yoksun kalması (örneğin galaksi çarpışmalarında “savrulması”) mümkün; ama kütle çekimi yasası farklıysa, bu yasanın her galakside aynı işlemesi gerekirdi. Yeni bulunan üçüncü örnek, galaksiler arası şiddetli bir çarpışmada oluşmuş olabilecek doğrusal bir yapının parçası — yani bilmece daha da ilginçleşiyor.
Net olan şu: Kesin bir yanıt için henüz erken, ancak kozmolojide uzun süredir bu kadar hareketli bir dönem yaşanmamıştı. Önümüzdeki yılların gözlemleri — özellikle yeni nesil teleskopların verileri — bu tartışmanın hakemi olacak.
Işık yaymayan, yansıtmayan ve soğurmayan; varlığı yalnızca kütle çekim etkisinden anlaşılan varsayımsal madde türü. Standart kozmoloji modeline göre evrendeki maddenin yaklaşık yüzde 85’ini oluşturuyor; galaksilerin dönüşünden evrenin büyük ölçekli yapısına kadar birçok gözlemi açıklamak için modele eklendi. Ancak bugüne dek hiçbir deneyde doğrudan tespit edilemedi — bu yüzden bazı bilim insanları sorunun maddede değil, kütle çekimi anlayışımızda olabileceğini savunuyor.
Keck Gözlemevi nedir?
Hawaii’nin Mauna Kea yanardağının zirvesinde, deniz seviyesinden 4.100 metre yükseklikte kurulu ikiz teleskoplu gözlemevi. 10 metre çaplı aynalarıyla dünyanın en güçlü yer tabanlı teleskopları arasında yer alıyor ve uzak, sönük galaksilerin incelenmesinde kilit rol oynuyor.
Etiketler: karanlık madde, kozmoloji, Bonn Üniversitesi, Keck Gözlemevi, galaksi, evren modeli
Günde sadece 1 TL'ye abone olarak tüm içeriklerimize sınırsız erişebilir ve bağımsız haberciliğe destek olabilirsiniz! Hemen Abone Ol
