Avustralya’daki Flinders Üniversitesi’nden araştırmacılar, evrim hikâyesini tersine çeviren bir fikir ortaya attı: Bağırsağın kendi sinir sistemi, yani enterik sinir sistemi, vücudun asıl “beyni” olmuş olabilir. Ekibe göre bugün kafatasımızda taşıdığımız beyin ise sonradan, bağırsağın enerji ihtiyacını karşılamasına yardım etmek için gelişti.

İkinci beyinden birinci beyne

Enterik sinir sistemi çoğu zaman vücudun “ikinci beyni” olarak anılıyor. Yüz milyonlarca nörondan oluşan bu ağ, sindirimi ve bazı başka işlevleri kendi başına yönetebiliyor. Yazarlar, fizyoloji ve evrimsel biyolojiden gelen kanıtları bir araya getirerek ilk sinir ağlarının bağırsakta ortaya çıkmış olabileceğini savunuyor. Bu ilkel ağların asıl görevi, canlının hayatta kalması için gereken enerjiyi bulup işlemesine yardımcı olmaktı. Başka bir deyişle, düşünmeden önce beslenmek gerekiyordu.

Görüş yazısı, yeni deney değil

Fikir, The Journal of Physiology dergisinde yayımlanan “The first brain at the centre: An enteric reframing of the nervous system” başlıklı görüş yazısında yer alıyor. Yazıyı Tim Hibberd, Hayley Rhodes ve Nick J. Spencer kaleme aldı. Makale yeni bir laboratuvar deneyinin sonuçlarını aktarmıyor; var olan kanıtlara farklı bir pencereden bakıyor. Baş yazar Hibberd’e göre bağırsaktaki sistem çevresini algılayabiliyor, bilgiyi işleyebiliyor ve karmaşık yanıtlar üretebiliyor. Yani birçok yönden başlı başına bir beyin gibi çalışıyor.

Yıllardır süren araştırmanın devamı

Görüş, Spencer’ın ekibinin uzun süredir sürdürdüğü bağırsak çalışmalarına dayanıyor. Ekip, 2020’de Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology dergisinde yayımlanan bir derlemede bağırsağın, kendi eksiksiz sinir sistemine sahip tek boşluklu organ olduğunu vurgulamıştı. Bağırsak, beyinden ve omurilikten girdi almadan da çalışabiliyor; vücuttan çıkarılan bağırsak parçaları bile karmaşık hareketler üretmeyi sürdürüyor. Flinders Üniversitesi’nde hazırlanan bir tezde insan bağırsağındaki enterik nöron sayısının 200 milyon ile 600 milyon arasında olduğu tahmin edildi.

Tedaviye yansıması ne olabilir?

Araştırmacılar, bu bakış açısının tıbbi tedavileri bir gecede değiştirmeyeceğini kabul ediyor. Ancak obezite, diyabet, Parkinson hastalığı ve sindirim bozuklukları gibi hem bağırsağı hem sinir sistemini ilgilendiren durumlarda gelecekteki araştırmalara yön verebileceğini düşünüyorlar. Yine de fikri kanıtlamak kolay olmayacak: Yüz milyonlarca yıl öncesinden geriye yalnızca birkaç ipucu kalıyor ve sinir sistemlerinin nasıl ortaya çıktığına dair birçok soru yanıtsız duruyor.