Georgia Üniversitesi’nden bilim insanlarının yaptığı yeni bir araştırma, dizi izleme alışkanlığın stresle başa çıkmaya yardımcı olabileceğini öne sürüyor. Araştırmaya göre, izleyiciler uzun süreli içerik tüketimiyle hikâyelerle daha derin bir bağ kuruyor, karakterlerle özdeşleşiyor ve kendi hayali dünyalarını inşa ederek gerçek hayatın streslerinden uzaklaşabiliyor. Bu durum, pasif bir eylem gibi görünen binge-watching’in aslında zihinsel ve psikolojik bir kaynak hâline gelebileceğini gösteriyor.

Dizi İzlemenin Zihinsel Faydaları: Hikâyeler, Anılar ve Hayal Gücü

Amerikan Kalp Derneği’nin yakın zamanda yayımladığı bir rapor, hareketsiz bir yaşam tarzının ölümcül kalp ve damar hastalıkları riskini artırdığını belirtmişti. Uzun süre boyunca aralıksız dizi ve film izleme, yani binge-watching, bu hareketsiz yaşam tarzının başlıca nedenlerinden biri olarak görülüyordu. Bugüne kadar birçok araştırma, bu tür rutinlerin fiziksel zararlarına odaklanmıştı. Ancak Georgia Üniversitesi’nde yapılan yeni bir bilimsel analiz, bu alışkanlığın olumlu bir yönü olduğunu ortaya koydu.

Acta Psychologica dergisinde yayımlanan araştırma, dizi, film veya kitap maratonu yapan kişilerin hikâyeleri daha iyi hatırladığını ve hayal kurarak, fanteziler kurarak bu hikâyelerle etkileşimde kalmaya devam ettiğini gösteriyor. Bu zihinsel süreç, izleyicilerin kurgusal dünyalara uzun süre dalarak gerçek yaşamın streslerinden kurtulmasına yardımcı oluyor. Binge-watching’in sağladığı güçlü ve kalıcı anılar, bir nevi psikolojik kaynak işlevi görerek, içerik bittikten sonra bile kullanıcının zihninde etkisini sürdürüyor. Araştırmaya göre, bu anılar, kullanıcıların “olumsuz sonuçlara karşı koymasına, zihinsel olarak iyileşmesine ve gelişmesine” yardımcı olabilir.

Araştırmanın temelinde, izleyicinin hikâyelerle kurduğu zihinsel etkileşim yatıyor. Uzmanlara göre, bu etkileşim ancak izleyicinin içerikten sağlıklı ve kalıcı bir anı oluşturmasıyla mümkün oluyor ve işte tam da bu noktada binge-watching devreye giriyor. Ekip, “Çoğu katılımcı, keyif aldıkları veya dokunaklı ve anlamlı buldukları hikâyeleri daha sık hatırlama ve bu hikâyeler hakkında daha sık fantezi kurma eğiliminde olduklarını belirtti.” diye açıklıyor. Bu durum, bir kitabı tek oturuşta bitirmeye benziyor. Bir kitabı ara vermeden okuyan kişilerin, olay örgüsünü haftalara yayarak okuyanlardan çok daha iyi hatırlama olasılığı daha yüksek.

Dizileri veya bir sezonu tek seferde izleyen kullanıcılar, olay örgüsünü birbirine bağlayan küçük olayları veya karakter gelişimlerini kaçırmaz. Bu güçlü anı, onların “hayal kurma ve fanteziler kurma” yoluyla hikâyeyle etkileşime girmelerini sağlar. Araştırmaya göre, bu etkileşim zihnin derinliklerinde yer edinmiş ve “uzun süreli hafızadan geri çağrılmış” öğelerle daha olası hale geliyor.

Binge-Watching Bir Reçete Değil: Çalışmanın Sınırları ve Uygulamaları

Bu araştırmanın, filmleri ve kurgusal içerikleri aralıksız tüketmek için bir onay veya reçete olmadığı unutulmamalıdır. Çalışma, iki üniversiteden 300’den fazla öğrencinin katılımıyla gerçekleştirildi ve aralıksız izleme eşiği, tek bir oturumda beş veya daha fazla bölüm olarak belirlendi. Katılımcılardan bu tüketim alışkanlıklarına göre olay örgülerini ve hikâye unsurlarını hatırlamaları istendi. Ekip, izleyicilerin takip ettikleri hikâyeler üzerinde sık sık düşündüklerini ve hatta hayal güçlerinde onlarla oynadıklarını tespit etti.

Ancak bu deneyimlerin kişiden kişiye farklılık gösterebileceği akılda tutulmalıdır. Araştırmaya katılan öğrencilerle karşılaştırıldığında, dokuz-beş mesaisi olan bir kişinin aralıksız izlediği bir anlatıdan aynı düzeyde detayları akılda tutamayabileceği ve bu nedenle gerçek hayat stresiyle başa çıkmak için aynı psikolojik faydaları elde edemeyebileceği belirtiliyor. Bu durum, çalışmanın belirli bir popülasyondaki davranışları incelediğini ve sonuçların tüm demografik gruplara genellenemeyeceğini gösteriyor. Ayrıca aşırı hareketsizliğin fiziksel sağlığa olan zararları hala geçerliliğini koruyor. Bu nedenle bu yoğun eğlence tüketiminin potansiyel zihinsel faydalarından yararlanırken, aynı zamanda fiziksel aktiviteyi de ihmal etmemek büyük önem taşıyor.

Stres Yönetiminin Yeni Aracı mı?

Sonuç olarak, bu araştırma, aralıksız eğlence tüketiminin sadece “zihin boşaltan” ve unutulabilir bir aktivite olmadığını gösteriyor. Aksine, doğru koşullarda ve bilinçli bir şekilde yapıldığında, bu eylem zihinsel bir toparlanma aracı olarak hizmet edebilir. Hikâyelerle kurduğumuz bağ, stresli zamanlarda bize sığınacak bir liman sunarak, ruh sağlığımız için beklenmedik faydalar sağlayabilir.

Derleyen: Gamze Büyükkaya Tunçay