Gizemini varoluşundan beri koruyan Dünya’nın içi konusunda bilim insanları garip yeni bir sırrı ortaya çıkarmış olabilir. Yeni bir araştırmaya göre Dünya’nın iç çekirdeği, onlarca yıl süren bir döngünün parçası olarak yüzeye göre yakın zamanda dönmeyi durdurmuş olabilir.
Arada binlerce mil uzunluğunda kaya olduğu için Dünya’nın merkezinde neler olup bittiğini tam olarak görmek zor. Bilim insanları manyetik alan değişikliklerini, antik kristalleri ya da depremlerden kaynaklanan sismik dalgaların farklı katmanlar arasında nasıl yayıldığını ölçerek dolaylı olarak çalışmak zorunda. Bu, jeologların çekirdeğin süperiyonik bir demir alaşımından yapılmış olabileceği de dahil olmak üzere yeni ayrıntılar öğrenmelerine yardımcı oldu.
Nature Geoscience dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma şaşırtıcı bir sonuca ulaştı: Dünya’nın yüzeyine göre iç çekirdek 2009 yılı civarında dönmeyi durdurdu. Bu mümkün olabilir çünkü iç çekirdek sıvı bir dış çekirdekte yüzen az ya da çok katı bir demir topu olduğu için dönüşü gezegenin geri kalanına bağlı olmak zorunda değil.
Pekin Üniversitesinden araştırmacılar, 1960’lardan bu yana iç çekirdekten geçen depremlerin sismik dalgalarını analiz ederek bu dalgaların nasıl göründüğü ve ne kadar sürede yayıldığı arasındaki farkları araştırdı. İlginç bir şekilde, onlarca yıl boyunca bu dalgaların seyahat sürelerinin belirli şekillerde değiştiğini buldular ancak yaklaşık 2009’dan sonra bu varyasyon neredeyse tamamen ortadan kalktı. Seyahat süreleri sabit kaldı ve ekip bunun çekirdeğin dönüşünün “durakladığının” bir göstergesi olduğunu söylüyor.
Bu, çekirdeğin hiç dönmediği anlamına gelmiyor. Çekirdeğin dönüşünün şu anda yüzeydeki dönüşle esasen aynı hizada olduğu anlamına geliyor. Çekirdek farklı zamanlarda yüzeyle yarışabilir veya yüzeyin gerisinde kalabilir. Bu durum söz konusu olduğunda dahi hiza farkı oldukça küçük görünüyor. Ancak bu fark zaman içinde artabilir, böylece çekirdek yılda onlarca kilometre sürüklenir.
Ekip bir adım daha ileri giderek çalışmanın çekirdeğin artık ters yönde dönüyor olabileceğini gösterebileceğini söylüyor. Yani çekirdeğin yavaşlayan dönüşü, yüzeye göre geriye doğru sürükleniyor gibi görünmesine neden oluyor.
Araştırmacılara göre tüm bunlar 70 yıllık bir döngünün parçası. Araştırmacılar, bir önceki tersine dönüşün 1970’lerin başında gerçekleştiğine dair kanıt bulduklarını ve bunun manyetik alan ve günün uzunluğu gibi Dünya döngülerinde gözlemlenen diğer değişikliklerle aynı zamana denk gelebileceğini iddia ediyorlar.
Bu döngünün nedeni birbiriyle yarışan birkaç büyük güç olabilir. Dış çekirdek tarafından üretilen manyetik alan iç çekirdeğin dönüşünü hızlandırırken mantonun devasa kütleçekim etkisi onu sürükleyerek dönüşünü yavaşlatıyor olabilir. Elbette iç Dünya jeolojisinin karanlık dünyasında hiçbir şey kesin değil ve diğer bilim insanları yeni çalışmanın bulgularına katılmıyor.
Avustralya Ulusal Üniversitesinde jeofizikçi olan Hrvoje Tkalcic AFP’ye verdiği demeçte, “Bu matematiksel modellerin hepsi büyük olasılıkla yanlış çünkü gözlemlenen verileri açıklıyorlar ama veriler bunu sağlamıyor. Bu nedenle jeofizik camiası bu bulgu konusunda bölünecek ve konu tartışmalı kalmaya devam edecek.” dedi.
Derleyen: Hatice Bulut
