İkinci Bir Dil Öğrenmek Beyninizi Koruyabilir

Yaşlanma nadiren beyni bir gecede yeniden yapılandırabilir. Bunun yerine, yavaş yavaş ortaya çıkar; daha yavaş hatırlama, bölünmüş dikkat ve küçük bilişsel hatalar şeklinde kendini gösterir. Birçok yetişkin için asıl soru, bunun olup olmadığı değil, bunu yavaşlatabilecek bir şey olup olmadığı.

Kısa süreli bilişsel yetenekleri ve hafızayı geliştirmeye yönelik çoğu strateji, garip zeka oyunlarına veya şifreli bulmacalara başvurmayı önerirken, yeni araştırmalar bilişsel gerilemeyi önlemenin en iyi yollarından birinin dilsel yeteneklerinizi genişletmek olabileceğini gösteriyor.

Nature Aging’de yayınlanan yakın tarihli bir çalışma, birden fazla dil konuşmanın, beyin işlem hızı, dikkat ve diğer bilişsel işlevlerdeki kademeli düşüşlerle karakterize edilen bir süreç olan beyin yaşlanmasını yavaşlatabileceğini ortaya koyuyor.

27 Avrupa ülkesinde 51 ila 91 yaşları arasındaki 86.000’den fazla sağlıklı bireyden elde edilen anket verilerini analiz eden araştırmacılar, düzenli olarak birden fazla lisan kullanan kişilerin, yalnızca tek lisan konuşanlara göre biyolojik yaşlanma belirtileri gösterme olasılığının yarı yarıya daha düşük olduğunu buldu.

“Çok dilli toplumlarda yaşamanın, yaşlanmayla birlikte gelen bilişsel ve işlevsel gerilemeyi geciktirdiğini bulduk,” diyor Bask Biliş, Beyin ve Dil Merkezi’nde psikolog ve çalışmanın yazarlarından biri olan Lucía Amoruso. “Hepimiz yaşlanıyoruz ve yaşlandıkça bilişsel işlevlerimizi ve bağımsızlığımızı kaybetmeye başlıyoruz.”

Araştırmacılar, çok lisan bilmenin, beynin ağlarını sürekli çalıştırarak güçlendirebileceğini ve bu etkinin, bireyler kendilerini çeşitli ortamlara ve kültürlere kaptırarak bu ‘kasları’ eğittiklerinde daha da güçlü hale geldiğini söylüyor.

“Bu, lisanı günlük yaşamınızda gerçekten kullanmakla ilgili. Dolayısıyla bulduğumuz etkiler, dillerin gerçek bağlamlarda gerçek kullanımına bağlıdır.” diyor Amoruso.

Toplum düzeyinde, başka bir lisan konuşmak bilişsel gerilemeyi o kadar yavaşlatabilir ki, Alzheimer veya demans gibi nörodejeneratif hastalıkların başlangıcını geciktirmeye yardımcı olabilir. Bireysel düzeyde ise daha basit bir şeyi gösteriyor: Lisanlar arası öğrenme, konuşma ve etkileşim, iyi yaşlanmak için en erişilebilir araçlardan biri olabilir.

Çok Dilli Olmak Yaşlanan Beyni Nasıl Yeniden Şekillendirir?

İnsan beyni, ortalama bir insanın yaşam süresi boyunca birçok sinirsel aşamadan geçiyor. Bilim insanları artık bu değişimlerin ne zaman gerçekleştiği konusunda daha net bir fikre sahipler, ancak bunların günlük deneyimlerimize—hafızamıza, dikkatimize veya zihinsel dayanıklılığımıza—nasıl yansıdığını belirlemek daha zor olabilir.

Doğal olarak, yaşa bağlı bilişsel gerileme, çeşitli yaşam tarzı, fiziksel ve çevresel faktörlerden etkilenebilir; ancak, zenginlik ve eğitim gibi faktörler dikkate alındıktan sonra bile, çok dilli olmanın önemli koruyucu etkisi devam etti.

Araştırmada yer almayan Northwestern Üniversitesi profesörü ve “Lisanın Gücü” kitabının yazarı Viorica Marian, bulgunun, birden fazla lisan konuşan kişilerin, konuşmayanlara göre daha büyük bilişsel faydalar elde ettiği fikrini desteklediğini söylüyor.

Geçmiş araştırmalar karışık sonuçlar vermişti, ancak Marian, bu çalışmanın alışılmadık derecede büyük örneklem büyüklüğünün, çok dilliliğin bilişsel rezervin (beynin yaşlandıkça uyum sağlama ve telafi etme yeteneği) nasıl bir katkı sağladığını anlamaya yönelik değerli bir adım olduğunu söylüyor.

Yine de sorular devam ediyor. Araştırmacılar, katılımcıların kullandıkları her dilde ne kadar akıcı olduklarını veya dil kullanım sıklığı, sosyal bağlam ve lisan değiştirme gibi faktörlerin sonuçları nasıl şekillendirdiğini bilmiyorlar. Ancak bu ayrıntıları, test edilmemiş diğer değişkenlerle birlikte anlamak, çok dilliliğin koruyucu etkilerinin altında yatan mekanizmaları incelemek için yeni yollar açabilir.

Bununla birlikte, birden fazla lisan konuşmanın günlük faydaları sadece yaşlanmanın ötesine uzanıyor. Daha güçlü iletişim becerilerinden ve daha fazla yaratıcılıktan daha iyi konsantrasyon ve odaklanmaya kadar, uzmanlar iki lisanlı kişilerin çoklu görev ve karar verme gibi yürütücü görevlerde daha esnek olma eğiliminde olduklarını belirtiyor.

Çok dilliliğin ayrıca strese ve diğer olumsuz zihinsel sağlık sonuçlarına karşı direnç yarattığı düşünülüyor, ancak bazı uzun süreli öğrenenler, herhangi bir egzersiz gibi, diller arasında sık sık geçiş yapmanın zihinsel olarak zorlayıcı olabileceğini öne sürüyor.

Ancak en önemlisi, bir kişi 7 yaşında veya 70 yaşında öğrenmeye başlasa da, bu faydaların birikimli olmasıdır. Marian, “İnsanlar genellikle en iyi zamanı veya en uygun zamanı beklerler, ancak başka bir lisan öğrenmeye başlamak için asla çok erken veya çok geç değildir.” diyor.

Dil, Yaşlandıkça Aramızdaki Bağlantıyı Nasıl Destekliyor?

İletişim becerilerinizi geliştirmek sizi bir gecede çok lisanlı yapmaz, ancak aynı derecede önemli bir şeyi artırabilir: sosyal bağlantı. İnsanlar yaşlandıkça, sosyal çevreler genellikle küçülür ve bu da izolasyon ve yalnızlık riskini artırır; bunların her ikisi de bilişsel ve duygusal sağlıkta düşüşlerle yakından ilişkili.

Dil büyük bir birleştirici olduğundan, biriyle doğrudan sohbet edebiliyorsanız bağlantı kurmak daha kolaydır ve yeni edindiğiniz bir beceriyi geliştirerek kendinizi diğer topluluklara veya kültürlere kaptırmak, bu sosyal bağları güçlendirmenin harika bir yolu.

Kaliforniya Üniversitesi, Santa Cruz’da iki dilli lisan işleme, bilişsel mekanizmalar ve sosyal dinamiklerin nasıl etkileşimde bulunduğunu inceleyen yardımcı doçent Ariel Chan, “Amerika Birleşik Devletleri örneğinde, birçok iki lisanlı insan burada doğup büyüdü. Evde İngilizce olmayan başka bir lisan konuşuyorlar, sonra sosyalleşiyorlar, okula ve işe gidiyorlar ve İngilizce konuşuyorlar.” diyor.

Bir kez edinilen, kullanılmayan lisanlar, başka bir lisan aktif olduğunda uykuya geçmez. Bunun yerine, iki dillilik beynin birçok bölümü arasında karmaşık bir etkileşim. Bu deneyimleri kolaylıkla dengeleyebilenlerin sosyal açıdan daha çekici olmaları ve hatta daha yüksek öz saygıya sahip olmaları muhtemel.

Özellikle, yeni bir lisan üzerinde aktif olarak çalışmıyor olsanız bile, dil açısından zengin bir toplulukta yaşamak da özellikle faydalı olabilir, çünkü beyin farklı konuşma seslerini duymaya alışır ve bunları emer, diyor Chan.

Ne olursa olsun, başkalarıyla konuşmanın yeni yollarını bulmak hayatınızı on yıllarca uzatmayabilir, ancak ona daha fazla ağırlık katar. Dilbilimciler, merakı, bağlantıyı ve oyunu teşvik ederek, dil öğrenmenin yaşlı yetişkinlere dünyayla etkileşimde kalmanın yeni yollarını sunduğunu söylüyor.

Derleyen: Damla Şayan