Plumpy’Nut: Açlığa Karşı Bir Devrim

Wired’dan Alex Christian’ın haberine göre, 1996’da Fransız pediatrist André Briend tarafından Nutriset firmasıyla geliştirilen Plumpy’Nut, hazır tedavi edici gıda (RUTF) kategorisinin öncüsü. 92 gramlık folyo paketlerde sunulan bu fıstık bazlı macun, 500 kalori ve yaklaşık 13 gram protein içeriyor. Su veya soğutma gerektirmeyen bu ürün, iki yıla kadar oda sıcaklığında saklanabiliyor ve sadece birkaç günlük düzenli tüketimle ciddi akut yetersiz beslenmeden kurtulan çocukların %90’ının hayatını kurtarıyor. Bir çocuğun tedavisi, yaklaşık 60 dolar gibi düşük bir maliyetle mümkün.

Plumpy’Nut, yüksek kalorili içeriğiyle yetersiz beslenmeden kaynaklanan ölüm oranlarını %25’ten %5’in altına düşürdü. Valid Nutrition’ın kurucusu Dr. Steve Collins, “RUTF, inanılmaz derecede etkili bir acil durum gıdası. Taşınması kolay, enerji yoğun ve soğuk zincir veya temiz su gerektirmiyor,” diyor. Ürün, %50’den fazla fıstık ezmesi ve bitkisel yağlar, %25 oranında yağsız süt tozu ve şeker, ayrıca potasyum, magnezyum, kalsiyum, demir, çinko, iyot, bakır, selenyum ve çeşitli vitaminler içeriyor. Bu karışım, yetersiz beslenen çocukların hızlıca toparlanmasını sağlıyor.

Gazze’deki Kriz ve RUTF Eksikliği

Gazze’de artan açlık ve kıtlık tehdidi, Plumpy’Nut gibi RUTF’lerin önemini daha da artırıyor. Dünya Sağlık Örgütü’ne (WHO) göre, Temmuz 2025’te Gazze’de en az 63 yetersiz beslenmeye bağlı ölüm raporlandı, bunların 24’ü 5 yaş altı çocuklardı. Ancak, Sınır Tanımayan Doktorlar’dan (MSF) Emmanuel Berbain, Gazze’deki beslenme kliniklerinin RUTF stoklarının hızla tükendiğini belirtiyor. İsrail’in desteklediği Gazze İnsani Yardım Vakfı (GHF) tarafından yönetilen dört dağıtım merkezi, 2 milyondan fazla nüfusa yetmiyor. Berbain, “Gazze’de zaten kıtlık durumu var; bozulma saatler içinde gerçekleşiyor,” diyor.

İsrail sınırlarında, Mısır ve Ürdün’de 6.000’den fazla yardım tırı RUTF ve diğer acil yardım malzemeleriyle bekliyor. Ancak Birleşmiş Milletler Filistin Mültecilerine Yardım Ajansı’na (UNRWA) göre, İsrail bu tırların girişine izin vermiyor. Berbain, “Makarna dağıtmak yetmez; pişirmek için uygun koşullar yok. Sadece buğday bazlı bir diyet, yetersiz beslenmeye yol açar,” diyerek durumun ciddiyetini vurguluyor.

Küresel Fon Kesintileri ve Tükenen Stoklar

2024’te, dünya genelinde sadece 36.000 ton Plumpy’Nut üretildi; bu, yaklaşık 1 milyon günlük poşet anlamına geliyor. Bu miktar, 2023’teki 134.198 tonluk üretimin yarısından az. ABD’nin USAID programını 1 Temmuz 2025’te kapatması, UNICEF’in 17 ülkede 2,4 milyon çocuğun RUTF stoklarının tükenmesine yol açtı. ABD’li üretici Edesia, Rhode Island’daki tesisinde günde 1,5 milyon poşet Plumpy’Nut üretebilecek kapasiteye sahip, ancak fon eksikliği nedeniyle 5.000 tonluk stok depolarda bekliyor. Bu miktar, 484.000 çocuğu besleyebilir.

Sudan, Kamerun, Nijerya ve Somali gibi ülkelerde de kıtlık artarken, UNICEF stoklarının azalması alarm veriyor. Concern US’ten Kirk Prichard, “Tedarik zinciri tükeniyor. Kamerun bu ay, Nijerya ve Somali ise yakında RUTF stoklarını bitirecek,” diyor.

Dünya Bankası’nın Afrika sağlık ve beslenme uzmanı Meera Shekar , “Bunu bir yiyecekten ziyade bir ilaç gibi düşünmelisiniz,” diyor . Süt, yumurta, et ve tahıl gibi gıdaların yerine geçmiyor. “Bu, ciddi şekilde yetersiz beslenen çocukların normal kilolarına dönmelerine yardımcı olmak için tasarlandı,” diye açıklıyor. Çalışmalar, bu formülün yetersiz beslenen çocukları sağlığına kavuşturmanın en etkili yollarından biri olduğunu gösteriyor; bu nedenle UNICEF gibi kuruluşlar ve küçük STK’lar zenginleştirilmiş fıstık ezmesi kullanıyor.

Plumpy’Nut’ın Alternatifleri ve Geleceği

Plumpy’Nut, 1998 Sudan kıtlığında ve 2000 Etiyopya kıtlığında yaygın olarak kullanıldı ve 2004’te Birleşmiş Milletler tarafından topluluk temelli tedavi modeli olarak benimsendi. Formülü, 30 yıldır neredeyse hiç değişmedi ve WHO ile UNICEF’in katı standartları nedeniyle alternatifler sınırlı. Ancak, Valid Nutrition’dan Steve Collins, soya, mısır ve sorgum bazlı bitkisel bir RUTF geliştirdi. Bu ürün, laktoz intoleransı veya fıstık alerjisi olan çocuklar için uygun, ancak 2021’de fon kesintileri nedeniyle Malawi’deki fabrika kapandı.

Collins, Gazze’deki sorunun tamamen insan kaynaklı olduğunu vurguluyor: “İnsani erişim sağlansa, RUTF ile Gazze’deki tüm vakalar bir haftada tedavi edilebilir. Aksi takdirde, iyileşme oranları düşük ve yavaş olacak, çocuklar ölüme daha savunmasız hale gelecek.”