Fas’ta yapılan kazılarda, boynundan metrelerce dikenler çıkan sıra dışı bir zırhlı dinozor keşfedildi. Spicomellus afer adı verilen ve yaklaşık 165 milyon yıl önce yaşadığı düşünülen bu tür, şimdiye kadar bulunan en eski ankilozor örneği olarak paleontoloji tarihine geçti.

Fas’ın Boulemane bölgesinde bulunan kalıntılar, bu dinozorun yalnızca Afrika’da keşfedilen ilk ankilozor olmadığını, aynı zamanda evrimsel sürece dair mevcut anlayışları da sorgulattığını ortaya koyuyor. Araştırmayı yöneten Birmingham Üniversitesi’nden Prof. Richard Butler, BBC’ye yaptığı açıklamada bu dinozoru “zamanının punk rockçısı” olarak tanımladı: “Bugüne kadar keşfettiğimiz en garip dinozorlardan biri. Adeta dikenlerle kaplı bir kirpiye benziyordu. Bu kadar erken dönemde böyle bir zırh beklemiyorduk.”

Dikenlerle Kaplı Bir Zırh

Normalde ankilozor türlerinin sırtında basit plakalar bulunurken, Spicomellus afer çok daha karmaşık bir savunma –ya da gösteriş– sistemine sahipti. Londra Doğa Tarihi Müzesi’nden Prof. Susannah Maidment, şaşkınlığını şu sözlerle aktardı: “Zırhın doğrudan kemiğe kaynaştığını gördük. Yaşayan ya da soyu tükenmiş başka hiçbir hayvanda böyle bir şeye rastlamıyoruz. Boynunu saran kemik halkasından çıkan metre boyunda dikenler vardı, ayrıca kaburgalara ve kalçaya tutturulmuş büyük çıkıntılar… Daha önce gördüğümüz hiçbir şeye benzemiyor.”

Birmingham Üniversitesi’nden paleontolog Richard Butler da fosille ilk karşılaştıklarında “şaşırtıcı derecede garip” bir yapıyla karşılaştıklarını, kazılar ilerledikçe bu garipliğin daha da arttığını belirtiyor. Araştırmacılara göre dinozorun sırtı ve kuyruğu da dikenlerle kaplıydı; özellikle boynunu çevreleyen halka biçimindeki kemik, golf sopası uzunluğunda, hatta bazı örneklerde bir metreden daha uzun dikenler taşıyordu. Butler, “Elimizdeki her kaburgada üç-dört büyük diken var. Böylesini yaşayan veya soyu tükenmiş hiçbir hayvanda görmedik,” diye ekliyor.

Bilim insanları bu aşırı zırhın yalnızca savunma amaçlı olamayacağını düşünüyor. Prof. Maidment, “Bu kadar büyük dikenleri sürekli taşımak canlı için oldukça zahmetli olurdu. Isırılmayı önlemek için de gereğinden fazla. Bu yüzden bu yapının aslında gösteriş için kullanılmış olabileceğini düşünüyoruz,” diyor. Günümüzde işlevsiz gibi görünen yapıların çoğu gösteriş ve çiftleşme amaçlı kullanılıyor; geyiklerin boynuzları ya da tavus kuşlarının kuyruğu gibi. Spicomellus’un da muhtemelen kur yapma, rakipleriyle mücadele etme ya da eş çekme gibi davranışlarda bu dikenli zırhını sergilediği düşünülüyor.

Savunma mı Gösteriş mi?

Bilim insanları, bu dikenlerin savunmadan çok gösteriş amacı taşıyabileceğini düşünüyor. Prof. Maidment, bu görüşü şöyle açıkladı: “Bu kadar uzun dikenler, pratik bir savunma için fazla hantal olurdu. Büyük olasılıkla sergileme amacıyla kullanıldılar. Tıpkı günümüzde geyiklerin boynuzları veya tavus kuşunun kuyruğu gibi. Çiftleşme ritüellerinde ya da rakipleri korkutmak için rol oynamış olabilirler.”

Bu ihtimal, ankilozor evrimiyle ilgili bilinen senaryoları da değiştirebilir. Önceki düşünce, bu dinozorların küçük zırh plakalarıyla başladığı ve T. rex gibi büyük yırtıcıların ortaya çıktığı Kretase döneminde daha ağır zırh geliştirdikleri yönündeydi. Oysa Spicomellus, daha Jurassic döneminde olağanüstü ayrıntılı bir zırhla var olmuş gibi görünüyor.

Heyecan Verici Bir Keşif

Yaklaşık dört metre uzunluğunda ve iki ton ağırlığında olduğu tahmin edilen bu dinozorun keşfi, şimdiden büyük ses getirdi. Prof. Butler ilk karşılaştığı anı şu sözlerle anlattı: “Çenenin kilitlendiği, tüylerimi diken diken eden bir andı. Kariyerimin en heyecan verici keşiflerinden biri. Hemen çok daha garip bir şeyle karşı karşıya olduğumuzu anladık.”

Keşif, 2023’te bölgedeki bir çiftçinin sel sularından kurtardığı kemik parçalarıyla başladı. Faslı araştırma ekibini yöneten Prof. Driss Ouarhache, buluntunun yerel bilim dünyası için önemini şu ifadelerle dile getirdi: “Bu çalışma, Fas bilimini ileriye taşıyor. Daha önce böyle dinozorlar görmemiştik. Bölge çok daha fazlasını sunacak gibi görünüyor.”

Araştırmacılar şimdilik fosilin bulunduğu kesin konumu açıklamıyor. Bunun nedeni, bölgede yaygın olan fosil kaçakçılığı. Prof. Maidment, “Orta Atlas Dağları’ndaki bu ekosistem daha önce hiç görülmemiş türlerle dolu olabilir. Hedefimiz, belki de Spicomellus’un bir kafatasını bulmak,” dedi. Araştırma, Nature dergisinde yayımlandı. Bilim insanları, bu olağanüstü dikenli dinozorun yalnızca evrimsel bir boşluğu doldurmakla kalmayıp, aynı zamanda dinozor dünyasının ne kadar çeşitli ve şaşırtıcı olabileceğini yeniden hatırlattığını vurguluyor.

Derleyen: Gamze Büyükkaya Tunçay