Gülen yüzün bilinen en eski örneği MÖ 1700 yılına kadar uzanıyor: Türkiye’nin Suriye sınırı yakınlarında kazılan yaklaşık 4000 yıllık bir seramik kap, iki nokta ve kavisli bir çizginin belirsiz işaretlerini taşıyor.

Ancak, dünya çapında popüler bir kültür ikonu haline gelen ve yeni milenyumda dijital bir dilin parçası haline gelecek olan, her yerde bulunan sarı gülen yüzün, 1963 yılında Worcester, Massachusetts’te Harvey Ball adlı bir sanatçı tarafından yaratıldığı düşünülüyor.

Harvey Ball kimdir?

Harvey Ball, 1921 yılında Worcester’da doğdu. Yaratıcı sektörde kariyer yapmak için liseden mezun olduktan sonra Worcester Sanat Müzesi Okulu’na kaydoldu.

II. Dünya Savaşı sırasında orduda görev yaptıktan sonra memleketine dönen Ball, burada farklı reklam ajanslarında çalıştı ve sonunda 1959’da kendi şirketi Harvey Ball Art & Advertising’i kurdu.

Müşterileri arasında, çalışanların huzursuz hissetmesine neden olan bir dizi birleşme ve satın almanın ardından morali yükseltmek için bir kampanya sembolü oluşturmak üzere State Mutual Life Assurance Company of America tarafından işe alındı.

İkonik Sarı Gülen Yüzün Doğuşu

İş yerinde Harvey Ball’dan düğmelerde kullanılacak bir tasarım çizmesi istendi. Tasarımı başlangıçta sadece ağız içeren bir daireden oluşuyordu, ancak Ball daha sonra düğmenin ters dönüp somurtkan bir ifadeye bürünmemesi için göz eklemeye karar verdi.

Tasarımın güneşi andırması için sarı rengi seçti ve kusurlu bir görünümle yüzü daha insani kılmak için bir gözü diğerinden biraz daha küçük çizdi.

Şirket, smiley simgesini düğmelerde, posterlerde ve tabelalarda kullandı ve anında büyük bir başarı yakaladı. Amerika Eyalet Karşılıklı Hayat Sigortası Şirketi, 1960’larda yüz binlerce sarı gülen yüz düğmesi dağıttı.

Sayısız Taklit

Harvey Ball, smiley tasarımından sadece 45 dolar kazandı. Ne State Mutual Life Assurance Company of America ne de Ball’un kendisi tasarımın telif hakkını almamıştı ve kısa süre sonra gülen yüzler her yerdeydi.

1970 yılında, Bernard ve Murray Spain kardeşler, “Mutlu günler” ifadesinin yanında değiştirilmiş bir versiyonun ticari markasını aldılar ve bu ifade daha sonra “İyi günler!” olarak değiştirildi. Birkaç yıl içinde, tahmini 50 milyon gülen yüz düğmesinin yanı sıra gülen yüz posterleri, kupalar, tişörtler ve çok daha fazlasını sattılar.

1972’de Fransız gazeteci Franklin Loufrani, France Soir gazetesindeki nadir iyi haberleri vurgulamak için “Gülen Yüz” kullanmaya başladığında, Smiley ticari markasını ticari kullanım için tescil ettirdi. Oğlu Nicolas, Smiley Company’yi kurarak bir imparatorluk kurdu ve 1990’larda perakende devi Walmart, mağazalarında ve TV reklamlarında gülen yüz kullanmaya başladığında, şirket bu şirketle bir davaya karıştı.

1980’lerde, gülen yüz Londra’nın rave kültürü tarafından sahiplenildi ve efsanevi kulüp Shoom, asitli geceler için tanıtım materyallerinde bu sembolü benimseyen ilk kulüplerden biri oldu; hatta gülen yüzler ecstasy haplarının üzerine bile basıldı. 1988 tarihli İngiliz müzik dergisi NME’nin kapağında, sanat editörü Justin Langlands, bir polis memuru kılığında, gülen yüz posterini ikiye bölerken ve “Asit Baskını. Londra Sokaklarında Panik mi?” başlığının yanında yer alıyordu.

Grunge grubu Nirvana, tüm zamanların en ikonik grup logolarından birini yaratmak için gülen yüzü yeniden tasarladı; gözleri haçlarla değiştirdi, dışarı çıkan bir dil ekledi ve renkleri tersine çevirdi.

Emojiler Dönemi

Emojilerin doğuşuyla birlikte, sarı gülen yüz ifadesi yeni bir dijital dilin parçası haline geldi ve telefon ve internet kullanıcıları bunları bilgi iletişiminin basit bir yolu olarak kullanmaya başladı. Ekim 2010’da emojiler resmi olarak Unicode Standardı’na kabul edildi. Oxford Sözlüğü, 2015 yılında sevinç gözyaşları emojisini yılın kelimesi olarak seçti ve her yıl 17 Temmuz’da Dünya Emoji Günü kutlanıyor.

Harvey’nin oğlu Charles Ball’a bir keresinde babasının tasarımının telif hakkını alma fırsatını kaçırdığı için pişman olup olmadığı sorulduğunda, “O para odaklı bir adam değildi” diye yanıtladı.

Dünya Gülümseme Günü

Tasarımının aşırı ticarileşmesini gören Harvey Ball, başlangıçta yalnızca mutluluğu artırmak amacıyla 1999 yılında “Dünya Gülümseme Günü”nü başlattı.

Ekim ayının ilk Cuma günü kutlanan bu gün, “iyilik ve iyi işlere” adandı. Günün sloganı ise “Bir iyilik yapın. Bir kişinin gülümsemesine yardımcı olun.”

Babasının vefat ettiği 2001 yılında Charles Ball, babasının yarattığı iyimser mirası yeniden canlandırmak için Dünya Gülümseme Vakfı’nı kurdu.

Derleyen: Damla Şayan