Amsterdam Üniversitesi Leugenlab araştırmacıları, yalan tespitinde yeni bir yaklaşım geliştirerek anlatılan hikayenin detay seviyesine odaklanmanın daha etkili olduğunu ortaya koydu.

Amsterdam Üniversitesi Leugenlab araştırmacıları, Maastricht Üniversitesi ve Tilburg Üniversitesi araştırmacılarıyla iş birliği yaparak yalancının anlattığı hikayenin detay seviyesine odaklanan yeni bir yalan tespit yaklaşımı geliştirdi. Mevcut sözlü yalan testleri tutarlılık, doğrudanlık ve makuliyet de dâhil olmak üzere birçok farklı sinyali birleştirmeye çalışıyor. Ancak bu sinyaller her zaman aynı yöne işaret etmiyor.

Leugenlab’in yeni yaklaşımı birinin vücut diline değil, söylediklerine güvenmenin en iyisi olduğunu öneriyor. Suçlu ve masum olarak bölünen bir grup öğrenciden oluşan bir dizi laboratuvar deneyi yapıldı. Suçlu gruba bir dolaptan bir sınav çalmaları talimatı verilirken masum gruba yarım saat kampüste vakit geçirme görevi verildi.

Daha sonra hem masum hem de suçlu tarafların yarım saat kampüste vakit geçirdiklerini söylemeleri istendi. Dokuz çalışmadan 1445 kişiye dürüst ve aldatıcı el yazısı beyanları, video transkriptleri, video röportajları veya canlı röportajlar verilerek bunların doğruluğunu değerlendirmeleri istendi. Katılımcılar, birinin yalan söyleyip söylemediğini değerlendirmek için tüm olası sinyalleri kullanmakta serbest bırakıldı ancak bu durumda katılımcılar, yalanları doğrulardan ayırmakta zorlandılar ve neredeyse hiç performans göstermediler.

Ancak hikayedeki ayrıntı miktarına güvenmekle görevlendirildiklerinde yalanları doğrulardan tutarlı bir şekilde ayırt edebildiler. Araştırmacılar, gerçeği söyleyen insanların olayı gerçekten deneyimledikleri için zengin bir açıklama yapabileceklerini oysa yalan söyleyen kişilerin ayrıntıları uydurabileceğini ancak bu durumun yakalanma risklerini artırdığını buldular.

İnsanların sadece bir sinyale dayanarak kararlarını temellendirmeleri önerildi. Bu, basit ve yalan söyleyen kişilerin anlattığı hikayenin ayrıntı düzeyine tamamen odaklanan bir kural.

Amsterdam Üniversitesinin lisans ve yüksek lisans öğrencileri ile Maastricht Üniversitesinin yüksek lisans öğrencileri, tezleri bağlamında araştırma için veri toplama ve kontrol deneyleri yürüttüler. Leugenlab’in yalan tespiti için yeni yaklaşımı, beden dilinin veya mesajın ne kadar inandırıcı olduğunun ve bunun birinin yalan söyleyip söylemediğini belirleyebileceği gibi yaygın bir inancı sorguluyor.

Derleyen: Eliz Canyurt