Geçtiğimiz günlerde BBC’de dikkat çekici bir haber yayımlandı. Yapay zekâ ile yazılan bir kitap, okurların karşısına çıktı ve tartışma hızla büyüdü. Metnin nasıl üretildiği, ne kadarının insan katkısı olduğu ve en önemlisi, bunun edebiyat sayılıp sayılamayacağı konuşulmaya başlandı.

Aslında bu yazının ve bu haftaki Pazar Eki konusunun çıkış noktası tam olarak buydu.

Çünkü mesele artık teorik değil. Yapay zekâ gerçekten yazıyor.

Ama biz gerçekten ne okuyoruz?

Bir kitabı eline aldığında, sadece hikâyeyi takip etmezsin. O hikâyenin arkasındaki sesi de ararsın. Bir insanı. Bir deneyimi. Bazen bir kırılma anını.

BBC’de yer alan o haberin en ilginç tarafı da buydu aslında. İnsanlar kitabın içeriğinden çok, kim tarafından yazıldığını tartışıyordu.

Bu çok önemli bir işaret. Demek ki mesele sadece metin değil.

Yapay zekâ ile yazılmış bir metin, teknik olarak kusursuz olabilir. Dil akıcıdır, yapı düzgündür, anlatım temizdir. Hatta çoğu zaman ortalamanın üzerindedir.

Ama bir süre sonra şunu fark edersin: Hiçbir şey seni rahatsız etmiyor.

Ve bu, sandığımız kadar iyi bir şey değildir.

İyi bir metin bazen tökezler.
Bazen fazla uzar.
Bazen anlatmak istediğini tam anlatamaz

Ama tam da bu yüzden gerçektir.

Yapay zekâ ise tökezlemez. Çünkü hata yapmaz. Daha doğrusu, hata yapmamak üzere tasarlanmıştır. Ama edebiyat bazen hatanın içinden çıkar.

Yapay Zeka Yalnızlık Yaşar mı?

Peki eğer bir metin seni etkiliyorsa, onu kimin yazdığı önemli mi?

İlk bakışta cevap basit gibi görünür: Hayır, önemli değil.

Ama biraz düşününce işler değişir.

Çünkü biz sadece iyi yazılmış cümleleri okumayız. Biz bir bakış açısını okuruz. Bir hayatı. Bazen de bir yalnızlığı.

Yapay zekâ bir yalnızlık yaşamaz. Ama yalnızlık üzerine yazabilir.

Peki bu yeterli mi?

Bu noktada iş sadece estetik değil, psikolojik bir meseleye dönüşüyor. Okur, metne değil, yazara bağlanır.

Bir kitabı sevdiğinde, yazarı merak edersin. Başka ne yazmış, nasıl biri, neden böyle yazmış. Bu bağ, metnin ötesinde bir şeydir.

Yapay zekâ ile yazılmış bir kitapta bu bağ kurulabilir mi?

Belki kurulabilir. Ama aynı şekilde mi kurulur?

Gelelim İşin Yazar Tarafına…

Bir de işin yazar tarafı var.

Yazar olmak sadece yazmak değildir. Bir şey yaşamaktır. Yanılmaktır. Geç kalmaktır. Bazen anlatamamak bile yazının parçasıdır.

Yapay zekâ hiçbir şeyi geç fark etmez. Ve belki de bu yüzden hiçbir şeyi gerçekten kaybetmez.

BBC’deki haber aslında bize şunu gösteriyor: Yapay zekâ artık yazıyor ve bu durdurulmayacak.

Ama bu durum edebiyatı bitirmez. Sadece değiştirir.

Önümüzdeki dönemde daha fazla yapay zekâ ile yazılmış kitap göreceğiz. Daha hızlı üretilen içerikler, daha düzgün metinler, daha standart hikâyeler.

Ama aynı zamanda daha büyük bir boşluk da oluşacak.

Çünkü kusursuzluk, her zaman hatırlanabilirlik getirmez.

Belki de bu yüzden gerçek yazarlar kaybolmayacak.

Çünkü insanlar hâlâ insanları okumak isteyecek.

Bu haftaki Pazar Eki’ni hazırlarken aklımda sürekli şu soru vardı:

Eğer bir kitabın arkasında bir insan olmadığını bilseydik, yine de aynı şekilde etkilenir miydik?

Cevabı herkes için farklı olabilir.

Ama soru kalıcı.

Yapay zekâ kitap yazabilir.

Ama biz hâlâ, birinin gerçekten bir şey söylemek istediğini hissettiğimiz metinleri okumak istiyoruz.

Ve belki de okur olarak hâlâ en çok buna ihtiyacımız var.