Université de Montréal ve Johns Hopkins University’den araştırmacılar, kullanıcıların AI’ye insani özellikler atfetme riskine dikkat çekiyor. Bulgular, özellikle psikolojik destek gibi hassas alanlarda temkin çağrısı yapıyor.

Giderek daha yaygın kullanılan sohbet tabanlı yapay zekâlar, insan benzeri yanıtlarıyla güven ve yakınlık hissi oluşturuyor. Ancak Université de Montréal ve Johns Hopkins University’den nörobilimcilerin ortak çalışması, bu izlenimin yanıltıcı olabileceğini ortaya koyuyor. Araştırmacılara göre, yüksek performanslı bilgi işleme ile bilinçli deneyim aynı şey değil.

Blindsight örneği: Davranış var, farkındalık yok

Çalışma, nörolojide “blindsight” olarak bilinen olguyu referans alıyor. Bu durumda bazı hastalar bilinçli görme deneyimi olmadan görsel görevleri yerine getirebiliyor. Yani davranış üretmek mümkün, ancak bu davranışın arkasında öznel bir farkındalık bulunmayabiliyor. Araştırmacılar, modern AI sistemlerinin de benzer şekilde “hesaplamalı otomatiklik” ile çalıştığını belirtiyor.

Yapay zekada Antropomorfizm tuzağı

Ekip, “antropomorfizm” yani insan özelliklerini insan olmayan sistemlere atfetme eğilimine özellikle dikkat çekiyor. Akıcı dil, duygusal ton ve bağlamsal uyum arttıkça, kullanıcıların AI’ye niyet, duygu ve bilinç atfetmesi kolaylaşıyor. Nörobilimci Karim Jerbi, mevcut AI sistemlerinin “hiçbir şey hissetmediğini ve bilinçli deneyime sahip olmadığını” vurguluyor.

Neden önemli?

AI araçları; müşteri hizmetlerinden içerik üretimine, hatta psikolojik destek senaryolarına kadar geniş bir alanda kullanılıyor. Bu nedenle kullanıcıların sistemleri bir “araç” olarak konumlandırması kritik. Yanlış beklentiler, özellikle hassas konularda hatalı kararlar veya aşırı güven riskini artırabilir. Çalışma, bilgi işleme kapasitesinin (ne kadar gelişmiş olursa olsun) tek başına bilinç kanıtı sayılamayacağını net biçimde ortaya koyuyor.

Yayın ve bağlam

Makale, Haziran başında The Transmitter’da yayımlandı ve Yahoo Finance gibi mecralarda da gündeme taşındı. Ortak yazarlar arasında Université de Montréal’den Vanessa Hadid ve Johns Hopkins University’den John Krakauer yer alıyor. Hadid, “Ne kadar sofistike olursa olsun, bilgi işleme bilinç için yeterli değildir” görüşünü paylaşıyor.

Ne anlama geliyor?

Araştırma, AI’nin hızla artan kullanımında daha gerçekçi bir çerçeve sunuyor: Güçlü ama bilinçsiz sistemler. Önümüzdeki dönemde, özellikle sağlık ve psikolojik destek gibi alanlarda kullanım politikalarının ve kullanıcı eğitiminin bu ayrımı net biçimde yansıtması bekleniyor.