Her yıl Kuzey Yarım Küre’de 21 veya 22 Aralık’a denk gelen yılın en kısa günü ve gün ışığının en az olduğu zaman dilimi olan kış gün dönümünün arkasında hangi bilimsel gerçekler yatıyor?
Kış gün dönümünün kışın astronomik başlangıcını müjdelediğini ve yıl boyunca gün ışığının en az olduğu günü işaret ettiğini birçoğumuz biliyoruz. Peki ama en kısa gün ve en uzun gecenin ardında hangi bilimsel açıklama yer alıyor?
Kış gün dönümü ve dolayısıyla dört mevsim, Dünya’nın Güneş’e göre yaklaşık 23,5 derecelik bir açıyla eğik olması nedeniyle meydana gelir. NASA’nın Greenbelt, Maryland’deki Goddard Uzay Uçuş Merkezi’nde Heliofizik Bilim Bölümü’nde astrofizikçi olan Michael S. F. Kirk, gezegenimizin düz bir eksende dönmesi yerine “biraz eğik” olduğunu söyledi.
Bu eğim, Kuzey ve Güney yarım kürelerin farklı miktarlarda güneş ışığı aldığı anlamına geliyor ve gezegenimiz Güneş’in etrafında hareket ettikçe her yarım kürenin aldığı ışık miktarı yıl boyunca değişiyor. Bu da mevsimleri ortaya çıkarıyor. Kuzey Yarım Küre’nin büyük bir kısmı kış aylarında az gün ışığı alırken Güney Yarım Küre bunun tam tersini yaşıyor. Farz-ı misal Kuzey Yarım Küre’nin kışı boyunca Güney Yarım Küre yazın tadını çıkarıyor ve Kuzey Yarım Küre yaz mevsimini yaşarken Güney Yarım Küre kışa katlanıyor.
Kuzey Yarım Küre’nin kış gün dönümü bütün bir gün boyunca görülmesine rağmen Kuzey Kutbu güneşten 23,5 derece uzakta, en uzak eğimindeyken bir anda gerçekleşiyor. Kirk, bu konumun “Kuzey Kutbu’nu güneşin ulaşamayacağı bir yere bırakarak tamamen karanlığa gömdüğünü” söyledi.
Güney Yarım Küre’de ise bu an yaz gün dönümünü ya da Güney Kutbu güneşe doğru eğik olacağından ve daha fazla güneş göreceğinden bu yıl en fazla gündüz saatinin yaşandığı günü işaret ediyor.
Kirk, Live Science’a verdiği demeçte “Kış gün dönümü, Kuzey Kutbu’nun tamamen karanlıkla örtüldüğü zamandır. Güney Kutbu ise tamamen aydınlıktır, tam tersidir, yaz mevsimidir.” dedi.
Kış Gün Dönümünde Güneşe Ne Olur?
Aralık ayındaki kış gün dönümünde, Kuzey Yarım Küre’de ne kadar kuzeye giderseniz o kadar az güneş ışığı alırsınız. Bu yarım küredeki insanlar, öğle saatlerinde bile güneşin gökyüzünde o kadar yüksekte olmadığını fark edebilirler.
Her iki yarım kürenin de aynı miktarda gündüz ve gece yaşadığı yılın iki günü olan ekinoksta güneş öğle vakti ekvatorun 90 derece üzerinde, doğrudan tepede görünür ancak kuzey kış gündönümünde, öğle güneşi daha düşük bir enlemde doğrudan tepede görünür. Kirk, güneşin öğle vakti bu kadar güney enlemlerde tepe noktasına ulaşması nedeniyle daha yüksek kuzey enlemlerde güneşin “ufuktan zar zor çıkıp tekrar aşağı indiğini” söyledi.
Peki Kış Gün Dönümü Tarı̇hı̇ Neden Değı̇şı̇yor?
Her yıl Kuzey Yarım Küre’de kış gün dönümü iki günden birine denk gelir: 21 Aralık ya da 22 Aralık. Güney Yarım Küre’de ise kış gün dönümü 20 Haziran ya da 21 Haziran’da gerçekleşir.
Bu değişimin sebebi, Gregoryen takviminin 365 gün olması ve her dört yılda bir şubat ayına fazladan bir artık gün eklenerek tarihin değişmesidir. NASA’nın bildirdiğine göre gerçekte Dünya’nın Güneş etrafındaki yörüngesi 365,25 gün sürüyor. Bu tutarsızlık nedeniyle kış gün dönümü her zaman aynı günde gerçekleşmiyor.
Derleyen: Hatice Bulut
