Teorik fizikte parçacıkların birbiriyle nasıl etkileşime girdiğini hesaplamak, son derece karmaşık matematiksel işlemler gerektiriyor. Anthropic, cuma günü yapay zeka modeli Claude’un bu alanda çarpıcı bir başarıya imza attığını duyurdu: model, düzlemsel N=4 süper Yang-Mills teorisinde dokuz döngülü, altı parçacıklı bir saçılma genliğini başarıyla hesapladı. Bu sonuç, 2023 yılında belirlenen sekiz döngülük önceki rekoru geride bırakıyor.

Hesaplama Nasıl Yapıldı?

Anthropic’te görev yapan iki fizikçi, Liam Fitzpatrick ve Siddharth Mishra-Sharma, Claude Science platformunda çalışan modelin Fable 5.1 sürümünü yönlendirdi. Fizikçiler, modele problemi tanımlayan kısa bir komut verip gece boyunca çalışmasını istedi. Yapay zeka, hesaplamayı iki farklı yöntemle tamamladı: doğrudan önyükleme (bootstrap) yöntemi ve dolaylı form faktörü yaklaşımı. Her bir yöntem için tahmini maliyet 1.000 ile 2.000 dolar arasında kaldı; harcamaların büyük bölümü Claude’un çalışma sırasında tükettiği işlem gücünden kaynaklandı. Çalışma, fizikçi ve bilim yazarı Matt von Hippel’in birkaç hafta önce yapay zeka şirketlerine yönelttiği bir meydan okumaya yanıt niteliği taşıyor; von Hippel, bu şirketlerin akademik ölçekte bir bütçeyle alandaki önemli sorunlardan birini çözebileceklerini kanıtlamalarını istemişti.

Saçılma Genlikleri Neden Bu Kadar Zor?

Saçılma genlikleri, fizikçilerin atom altı parçacıkların birbiriyle nasıl etkileşime girdiğini tahmin etmek için kullandığı formüllerdir. Hesaplamalara eklenen her yeni “döngü” mertebesi, sonucun hassasiyetini artıran kuantum düzeltmeleri getiriyor; ancak bu da kat kat daha fazla işlem gücü gerektiriyor. Gerçek dünyadaki saçılma genliklerinin büyük bölümü bugüne kadar yalnızca iki ya da üç döngüye kadar hesaplanabilmişti. Alandaki önceki rekor, SLAC ve Stanford Üniversitesi’nden fizikçiler Lance Dixon ve Andy Liu tarafından 2023 yılında sekiz döngüyle belirlenmişti. Kullanılan N=4 süper Yang-Mills teorisi ise gerçek parçacıkları birebir modellemiyor; araştırmacıların yeni matematiksel yöntemleri geliştirip test ettiği, kasıtlı olarak sadeleştirilmiş bir “oyuncak” kuram olarak biliniyor.

Doğrulama Süreci ve Sonucun Sınırları

Dixon, Claude’un ürettiği sonucu -özellikle dokuz döngülü form faktörünü- iki hafta boyunca bağımsız olarak doğruladı ve bunu büyük dil modelleri için “oldukça büyük bir başarı” olarak nitelendirdi. Dixon’a göre Claude, gerekli tüm kodu sıfırdan yazmak ve en ufak bir hatanın tüm hesaplamayı geçersiz kılabileceği kırılgan bir süreci yönetmek zorunda kaldı. Öte yandan sonuç yalnızca Claude’a ait değil: Çin Bilimler Akademisi’nden Song He liderliğindeki bir ekip, kısmen GPT-6 desteğiyle dokuz döngülü sembolün büyük bölümünü bağımsız olarak hesaplayıp 17 Eylül’de veri setini yayımlamıştı. Von Hippel, Claude’un yeni bir fizik icat etmediğini, var olan yöntemleri daha fazla işlem gücüyle uyguladığını vurguluyor; asıl kritik eşiğin, yapay zekaların insanlardan önce yeni fiziksel içgörüler üretmeye başladığı an geleceğini belirtiyor.