Euclid’in İlk Büyük Veri Paketi Yayımlandı: 900 Milyon Galaksi, 1,7 Milyon Gigabayt

Avrupa Uzay Ajansı (ESA), Euclid uzay teleskobunun ilk büyük veri sürümü DR1-Foundation’ı 12 Kasım’da yayımladı. Paket, 900 milyondan fazla galaksiyi ve yaklaşık 9.500 dolunay büyüklüğünde bir gökyüzü alanını kapsıyor. ESA’ya göre bu veriler, evrenin yaklaşık yüzde 95’ini oluşturduğu düşünülen karanlık madde ve karanlık enerjiyi anlamaya yönelik en büyük 3 boyutlu haritanın temelini atıyor.

Veri Paketinde Neler Var?

DR1-Foundation, Euclid’in 2024 baharından 2025 baharına uzanan yaklaşık 13 aylık gözlemlerine dayanıyor. Teleskobun Geniş Tarama Programı bu sürede gökyüzünün yaklaşık 1.900 derecekarelik bölümünü taradı. Pakette galaksilerin yanı sıra yaklaşık 15 bin güçlü kütleçekim merceği adayı, 60 milyondan fazla kuasar adayı ve 160 milyonu aşkın gök cismine ait tayf verisi bulunuyor. Toplam büyüklük yaklaşık 1,7 milyon gigabayt. ESA’nın Euclid proje bilimcisi Valeria Pettorino, önceki paylaşımların yalnızca yaklaşık 60 derecekarelik alanda birkaç günlük gözlemi kapsadığını hatırlatarak bu kez ölçeğin bambaşka olduğunu söyledi. ESA Bilim Direktörü Carole Mundell de verileri uzayda yapılmış türünün en büyük taraması olarak niteledi.

Kütleçekim Mercekleri ve Kuasarlarda Rekor

Kütleçekim merceği, büyük bir kütlenin arkasındaki gök cisminden gelen ışığı bükerek büyüteç gibi davranması olgusu. Reuters’ın aktardığına göre Euclid’in güçlü mercek kataloğu, son yarım yüzyılda bulunan tüm merceklerin toplamından daha büyük. Araştırmacılar bu mercekleri makine öğrenmesi ve Zooniverse platformundaki Space Warps projesine katılan binlerce gönüllü yurttaş bilimcinin yardımıyla belirledi. Euclid Konsorsiyumu üyesi Natalie Lines, mercekleri doğanın kendi tartısı olarak tanımladı ve Euclid’in geniş alanda net görüntü alabilmesinin yer teleskoplarında da Hubble ve Webb’de de olmayan bir yetenek olduğunu vurguladı. Kuasar adaylarının bir kısmı, evrenin bugünkü yaşının yalnızca yüzde 5’inde olduğu döneme uzanıyor.

Haritanın Yalnızca Yüzde 14’ü Tamamlandı

Yayımlanan veriler, Euclid’in altı yıllık görevi boyunca haritalayacağı gökyüzünün yalnızca yaklaşık yüzde 14’ünü kapsıyor. Galaksi şekillerinin ölçümü ek işlem süresi gerektirdiği için ilk sürüm ikiye bölündü; zayıf merceklenme verileri ve kozmolojik analizlerin eklenmesiyle DR1’in tamamının 16 Haziran 2027’de yayımlanması planlanıyor. 2023’te fırlatılan Euclid, gökyüzünün üçte birinden fazlasını kapsayacak 3 boyutlu atlasını 2031’de tamamlamayı hedefliyor. Pettorino, verilerin evrenin büyük ölçekli yapısını eşi görülmemiş ayrıntıyla haritalamak için kullanılacağını ve keşfedilecek çok şey olduğunu söyledi.