Alzheimer hastalığını ne kadar erken tespit edersek o kadar iyi olduğunu bilsek de bunu yapmak için henüz kolay ve güvenilir bir yöntemimiz yok. Fakat yeni araştırmalar ile üretilen yeni modeller doğru çıkarsa, hastalık semptomları ortaya çıkmadan 10 yıl önce basit bir kan testinde ortaya çıkabilir.
Araştırmacılar, kandaki bir şeker molekülünü, Alzheimer’ı karakterize eden amiloid beta ve tau proteinlerinin anormal oluşumu ile ilişkilendirdiler.
Bu özel moleküllerin (ikiye bölünmüş N-asetilglukosamin) tespit edilmesi, doktorlara daha yüksek Alzheimer risk seviyesini tanımanın bir yolunu verebilir. Bu, glikan adı verilen moleküller proteinlerin yüzeyinde bulunur ve nasıl çalıştıklarını etkiler.
İsveç’teki Karolinska Enstitüsünden bir nörolog olan Robin Ziyue Zhou, “Şeker moleküllerinden oluşan yapılar olan glikanların rolü, demans araştırmalarında nispeten keşfedilmemiş bir alandır. Çalışmamızda, hastalığın gelişimi sırasında kandaki glikan seviyelerinin erken değiştiğini gösterdik.” dedi.
Araştırmacılar, Kungsholmen’de İsveç Ulusal Yaşlanma ve Bakım Araştırması’nın (SNAC-K) bir parçası olan 233 kişinin verilerini inceledi. Orijinal veriler 2001-2004 yıllarında toplanmakla beraber takipler, katılımcıların yaşlarına göre belirli aralıklarla 17 yıldır devam etmekte.
Veriler, kanlarında eşleşen seviyelerde glikan ve tau bulunan kişilerin Alzheimer tipi demans geliştirme olasılığının glikan ve tau bulunmayan kişilere göre iki kattan fazla olduğunu gösterdi.
Bu bulgular bir Alzheimer tarama testine dönüşürse, araştırmacılar teste Alzheimer gelişme riskinin artmasıyla da ilişkili olan APOE4 genini aramak gibi başka kriterler de eklemek istiyor.
“Ayrıca, kandaki glikan ve tau düzeylerini, risk geni APOE4’ü ve bir hafıza testini hesaba katan basit bir istatistiksel modelin, hafıza kaybı gibi semptomlar ortaya çıkmadan neredeyse on yıl önce Alzheimer hastalığını yüzde 80’lik bir güvenilirliğe kadar tahmin etmek için kullanılabileceğini gösteriyoruz.” diyor Karolinska Enstitüsü’nden tıbbi biyokimyacı Sophia Schedin Weiss.
Glikan moleküllerinin beyinde hasar meydana gelmeden önce neden Alzheimer belirtileri gösterdiği tam olarak net olmasa da bu kesinlikle gelecekteki çalışmaların daha detaylı olarak inceleyebileceği bir konu.
Henüz Alzheimer için bir tedavi veya etkilerini tersine çevirmenin bir yolu yok. Ancak semptomların yönetilebileceği yolların var olması ve bunun gibi keşifler, bizi Alzheimer’ın neden başladığını ve nasıl önlenebileceğini anlamaya yaklaştırabilir.
Nihayetinde Alzheimer riskinin, hiçbiri karmaşık veya yapılması uzun sürmeyen küçük bir dizi testle eninde sonunda çok doğru bir şekilde tahmin edilebileceği anlamına gelir.
Schedin Weiss, “Kandaki glikanların, Alzheimer hastalığı için insanları taramaya yönelik mevcut yöntemlerin, hastalığın erken tespit edilmesini sağlayacak değerli bir tamamlayıcısı olacağını umuyoruz.” diyor.
Derleyen: Ceren Korkmaz
