• Yeni yapılan bir araştırma, plastik kirliliğinin ne kadar yaygın olduğunu ve yunuslar da dahil olmak üzere insan dışı türlerin buna nasıl maruz kaldığını ortaya koyuyor.

• PLOS One dergisinde yayınlanan yeni araştırmaya göre Florida’daki Sarasota Körfezi ve Louisiana’daki Barataria Körfezi’ndeki şişe burunlu yunuslar mikroplastik lifler soluyor.

• Küçük plastik parçaları; karada, havada ve hatta bulutlarda gezegenin her yerine yayılmış durumda. Okyanuslarda 170 trilyon mikroplastik parçası olduğu tahmin ediliyor.

Dünya genelinde yapılan araştırmalar; insanların ve vahşi yaşamın mikroplastiklere çoğunlukla yeme ve içme yoluyla, aynı zamanda solunum yoluyla maruz kaldığını ortaya koymuştur.

Çalışma, şişe burunlu yunuslar (Tursiops truncatus) tarafından solunan mikroplastik partiküllerin kimyasal bileşim açısından insan akciğerlerinde tespit edilenlere benzer olduğunu ortaya koymuş. Yunusların bu kirleticilere insanlardan daha fazla maruz kalıp kalmadıkları bilinmemekte.

Bu konu neden önemli?

İnsanların soluduğu mikroplastikler, akciğer iltihabına neden olabilir ve bu da doku hasarı, aşırı mukus, zatürre, bronşit, yara izi ve muhtemelen kanser gibi sorunlara yol açabilir. Yunuslar ve insanlar benzer plastik parçacıkları soluduklarından, yunuslar da aynı akciğer sorunları için risk altında olabilirler.

Araştırmalar ayrıca plastiklerin insanlarda üreme, kardiyovasküler sağlık ve nörolojik fonksiyonları etkileyebilecek kimyasallar içerdiğini göstermektedir. Yunuslar da memeli olduklarından, mikroplastikler onlar için de bu sağlık risklerini oluşturabilir.

Onlarca yıllık yaşam sürelerine sahip üst düzey yırtıcılar olarak şişe burunlu yunuslar, bilim insanlarının kirleticilerin deniz ekosistemleri üzerindeki etkilerini ve kıyılara yakın yaşayan insanlar için ilgili sağlık risklerini anlamalarına yardımcı olmakta. Bu araştırma önemli, çünkü dünya insan nüfusunun yüzde 41’inden fazlası bir kıyıya 62 mil mesafede yaşamakta.

Bu parçacıklar kolayca dağılabiliyor

Bilim insanları okyanusların trilyonlarca plastik parçacığı içerdiğini ve bunların yüzeysel akış, atık su ya da havadan çökelme yoluyla okyanuslara ulaştığını tahmin ediyor. Okyanus dalgaları bu parçacıkları havaya salabilir.

Aslında, dalga enerjisinin neden olduğu kabarcık patlamaları her yıl atmosfere 100.000 metrik ton mikroplastik salabilir. Yunuslar ve diğer deniz memelileri su yüzeyinde nefes aldıkları için maruz kaldıklarlarsa savunmasız olabilirler.

Daha fazla insanın olduğu yerde, genellikle daha fazla plastik vardır. Ancak havada yüzen küçük plastik parçacıklar için bu bağlantı her zaman doğru değildir. Havadaki mikroplastikler yoğun nüfuslu bölgelerle sınırlı değildir, gelişmemiş bölgeleri de kirletirler.

Araştırmamızda hem kentsel hem de kırsal haliçlerde yaşayan yunusların nefesinde mikroplastikler bulundu. Ancak iki habitat arasında plastik parçacıkların miktarları veya türleri açısından büyük farklılıklar olup olmadığını bilmiyoruz.

Çalışma nasıl gerçekleştirildi?

Çalışma için nefes örnekleri; Brookfield Zoo Chicago, Sarasota Yunus Araştırma Programı, Ulusal Deniz Memelileri Vakfı ve Fundación Oceanogràfic ile ortaklaşa yürütülen “yakala ve bırak” sağlık değerlendirmeleri sırasında vahşi şişe burunlu yunuslardan toplandı.

İzin verilen bu kısa sağlık değerlendirmeleri sırasında, hayvanların verdiği nefesten örnekler toplamak için yunusun hava deliğinin üzerinde bir petri kabı veya özelleştirilmiş bir spirometre (akciğer fonksiyonlarını ölçen bir cihaz) kullanıldı. Mikroskop kullanarak, pürüzsüz yüzeyli, parlak renkli veya lifli bir şekle sahip parçalar gibi plastiğe benzeyen küçük parçacıklar kontrol edildi.

Plastik ısıtıldığında eridiğinden, bu şüpheli parçaların plastik olup olmadığını test etmek için bir lehim iğnesi kullanıldı. Bunların gerçekten plastik olduğunu doğrulamak için belirli bir kimyasalla eşleştirilebilen yapısal bir parmak izi oluşturmak için lazer kullanan Raman spektroskopisi adı verilen özel bir yöntem kullanıldı.

Çalışma, plastik kirliliğinin ne kadar yaygın olduğunu ve yunuslar da dahil olmak üzere diğer canlıların buna nasıl maruz kaldığını vurgulamakta. Plastik solumanın yunusların akciğerleri üzerindeki etkileri henüz bilinmemekle birlikte, insanlar plastik kullanımını azaltarak ve daha fazla plastiğin okyanusları kirletmesini önlemek için çalışarak mikroplastik kirliliği sorununu çözmeye yardımcı olabilirler.

Derleyen: Rüya Uzun