Trump yönetimi, 2026 mali yılı için hazırladığı “dar kapsamlı bütçe” teklifiyle NASA’nın bütçesinde önemli bir kesinti yapmayı planlıyor. 2 Mayıs’ta açıklanan bütçe teklifi, önümüzdeki mali yılda federal kurumlar arasında fonların nasıl dağıtılacağına dair genel bir çerçeve sunuyor.  

NASA’nın bütçesinde beklenen kesintiler doğrulanmış oldu. Dar kapsamlı bütçe, NASA’nın fonlarını 2025’te yürürlüğe giren seviyelere kıyasla 6 milyar dolar azaltarak 24,8 milyar dolardan 18,8 milyar dolara düşürüyor. Bu, kar amacı gütmeyen Planetary Society‘ye göre, Amerikan tarihinde NASA’nın fonlarında tek bir yılda yapılan en büyük kesinti olacak.  

Bütçe Kesintilerinin Dağılımı ve Etkileri

Bütçe kesintileri, özellikle uzay bilimi, Dünya bilimi ve insanlı uzay keşif sistemleri için derin olacak. Bu alanlarda sırasıyla 2,3 milyar dolar, 1,2 milyar dolar ve yaklaşık 900 milyon dolar kesinti yapılması öngörülüyor.

NASA’nın sürdürülebilir havacılık programları da sona erdirilecek ve yönetimin bütçesi, “çeşitlilik, eşitlik, kapsayıcılık ve erişilebilirlik (DEIA) girişimlerine yönelik yanlış hizalanmış herhangi bir finansmanın devam eden ortadan kaldırılmasını sağlayacak” şeklinde bir ifade NASA tarafından yapıldı.

Kongre tarafından onaylanması gereken bu bütçe teklifi yasalaşırsa, NASA’nın büyük projelerinden bazıları iptal edilecek. Bunlar arasında, NASA’nın Perseverance gezgini tarafından toplanan materyali Dünya’ya geri getirmek için Avrupa Uzay Ajansı ile ortak bir çalışma olan Mars’tan numune getirme ve NASA’nın Artemis Ay programının önemli bir parçası olan Ay yörüngesindeki Gateway uzay istasyonu yer alıyor.

Artemis programı da önümüzdeki yıllarda yeniden şekillendirilecek. Dar kapsamlı bütçe belgesinde, “Bütçe, aşırı pahalı ve gecikmiş Uzay Fırlatma Sistemi (SLS) roketi ve Orion kapsülünü üç uçuştan sonra aşamalı olarak kaldırıyor. SLS tek başına fırlatma başına 4 milyar dolara mal oluyor ve bütçeyi %140 aşıyor. Bütçe, Ay’a daha iddialı sonraki Ay görevlerini destekleyecek daha uygun maliyetli ticari sistemlerle SLS ve Orion uçuşlarının yerini alacak bir programı finanse ediyor” ifadeleri yer alıyor.  

SLS ve Orion, mürettebatsız Artemis 1 göreviyle 2022’nin sonlarında Ay yörüngesine gidip gelerek birlikte bir kez uçtu. Yeni bütçe planı kapsamında, ikili 2027’de Ay’ın güney kutbuna yakın bir yere astronot indirmeyi amaçlayan Artemis 3’ten sonra emekliye ayrılacak.

Dar kapsamlı bütçe, NASA’nın yalnızca bir kolu olan insanlı uzay keşfine yaklaşık 650 milyon dolarlık bir artış sağlıyor. Bu, belgede belirtildiği gibi, Trump yönetiminin “Çin’den önce Ay’a dönme ve Mars’a bir insan gönderme” önceliklerinin bir yansıması.

Derleyen: Enis Yabar