Dünyada hükümetler, yasa koyucular ve düzenleyici kurumlar, çocukları internetteki potansiyel zararlardan koruma çabalarını artırıyor. Bu küresel baskı, yapay zekâ destekli güvenlik teknolojilerinde hızlı bir dönüşüme yol açtı. Yapay zekânın yaş doğrulama, içerik denetimi ve ebeveyn izleme gibi alanlarda yeni uygulamaları şekillendirmesi, dijital dünyada çocuk güvenliği için yeni bir dönem başlatıyor.

Yasal Düzenlemeler ve Küresel Çerçeve

Birleşik Krallık – Online Safety Act 2023

2023 yılında kabul edilen bu yasa, platformlara çocuklara zarar verebilecek içerikleri engelleme yükümlülüğü getiriyor. Uyulmaması durumunda platformlar, yıllık cirolarının yüzde 10’una kadar para cezasıyla karşılaşabiliyor. Ayrıca, Ofcom’un özel içerikleri engelleme yetkisi bulunuyor.

ABD – Kids Online Safety Act (KOSA)

Meclis’te ilerleyen bu yasa teklifine göre, internet platformları çocuklara yönelik zorlayıcı içerikleri azaltmak, gizlilik ayarlarını maksimumda tutmak ve bağımlılığı teşvik eden özellikleri devre dışı bırakmakla yükümlü olacak.

Avustralya – Online Safety Amendment (Minimum Yaş) Yasası

Aralık 2024’te kabul edilen ve Aralık 2025’te yürürlüğe girecek bu yasa, sosyal medyada 16 yaş altı kullanımını ciddi şekilde kısıtlayarak platformları çocukların erişimini önlemeye zorlayacak.

Diğer Ülkeler

• Fransa, 15 yaş altı kullanıcılar için ebeveyn rızası zorunluluğu getirirken,
• Norveç sosyal medya için minimum yaş sınırı olarak 15’i gündeme aldı,
• Kenya’da benzer şekilde yaş doğrulama zorunluluğu içeren düzenlemeler üzerinde çalışılıyor.

Yaş Doğrulama Teknolojilerindeki Yükseliş

Yoti gibi üçüncü taraf sağlayıcılar, selfie analizleriyle kullanıcı yaşı tahmin edebilen çözümler sunuyor. Yoti, özellikle 13–24 yaş aralığında iki yıl doğruluk payıyla öne çıkıyor.

Zorluklar ise büyük. Gizlilik ihlalleri, veri ihlalleri ve ayrımcılıkla ilgili riskler uzmanlarca sıkça vurgulanıyor. Yasal düzenlemelerin etkilediği İngiltere, uygulamaya başlayan ülkelerden biri; Reddit ve Bluesky gibi platformlar yaş doğrulaması getirmek zorunda kaldı.

Yapay Zekâ Destekli Platform Güvenliği

Roblox’un Yapay Zekâ Tabanlı Güvenlik Sistemi

70 milyon günlük aktif kullanıcıya sahip Roblox, sohbetlerde yetişkinlerle bağlantı kurmaya çalışanları önlemek için gerçek zamanlı yapay zekâ analizleri, duygu tespiti ve önleyici algoritmalarla donatılmış yeni bir sistem tanıttı. Bu sistem, potansiyel tehlikeleri erken tespit ederek ebeveynleri ve moderatörleri uyarıyor.

Eğitimde Güvenlik: Aila Modeli

İngiltere’de geliştirilen Aila adındaki yapay zekâ destekli eğitim aracı, sınıf içi kullanımda güvenlik risklerine karşı dört ana güvenlik çerçevesi sunuyor: doğru içerik üretimi, riskli girdilerin tespiti, bağımsız içerik değerlendirmesi ve insan denetimli onay süreci.

Hukuki Baskı ve Kamu Denetimi

ABD’de 44 eyalet savcısı, Meta, Google ve OpenAI dahil büyük teknoloji firmalarına bir açık mektupla “çocukları tehlikeye atmayın” uyarısı yaptı. Bu mektup, yasal sonuçlarla birlikte sorumluluk çağrısı niteliği taşıyor.

California’dan iki hazırlık:

• Bir yasa teklifi, çocuklara manipülatif sohbet botlarını yasaklamayı hedeflerken,
• Diğeri zararlı içerikleri devlet ile paylaşmayı ve bağımlılık yaratan özellikleri kaldırmayı amaçlıyor.

“Sammy’s Law” ise Snapchat ve TikTok gibi platformlara, ebeveyn gözetimi yazılımı entegrasyonunu zorunlu kılıyor; yasa uyuşturucu, intihar, zorbalık gibi kritik risklere odaklanıyor.

Güvenlik ile Özgürlük Dengesi

Yaş doğrulama ve güvenlik sistemlerinin yaygınlaşması, gizlilik ve ifade özgürlüğü tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı. Özellikle yüz tanıma, kimlik doğrulama ve veri toplama yöntemleri ile ayrımcılığa uğrama riski endişeleri artıyor.

Akademik Perspektif ve Etik Yaklaşımlar

Araştırmalar, yalnız aile temelli denetim modellerinden uzaklaşıp daha geniş toplum destekli yaklaşımların önemini vurguluyor. Ayrıca, çocuklara yönelik yapay zekâ kullanılan sistemlerde veri gizliliği, şeffaflık ve hesap verebilirliğin sağlanması gerektiği akademik çevrelerce öne çıkıyor.

Çocuk Güvenliği İçin Yeni Bir Dijital Dönem

Küresel ölçekte çocukları çevrimiçi risklerden koruma yolunda çeşitli yasal düzenlemeler hayata geçirilirken, bu baskı yapay zekâ tabanlı güvenlik teknolojilerinin hızlı bir şekilde gelişmesine neden oluyor. Yaş doğrulama sistemlerinden sohbet moderasyonuna, eğitimde güvenlik odaklı araçlara kadar birçok teknoloji hayata geçiyor. Ancak, bu gelişmeler gizlilik, etik ve özgürlük konularındaki dengeyi yeniden tartışmayı zorunlu kılıyor. Dijital çağın çocuk politikalarında yeni bir dönemin başlamakta olduğu açık.

Derleyen: Merve Tuncel