Yapay zeka destekli askeri operasyonların birden fazla çatışma bölgesinde sürdüğü bir dönemde yayımlanan ortak bildiri; teknoloji şirketlerini ve devletleri “silahlı çatışmalarda uluslararası hukuka uyumu zedeleyen teknolojilerin sağlanmasına ve kullanılmasına son vermeye” davet ediyor. Koalisyon, hedef belirleme ve önceliklendirmede kullanılan AI araçlarının askeri aktörleri, uluslararası insancıl hukukun temel ilkelerini aşındıran bir savaş biçimine sürüklediğini savunuyor.

Bir Koalisyon Alarma Geçiyor

Access Now’ın MENA Politika ve Savunuculuk Direktörü Marwa Fatafta, “Yapay zeka yeni barutu, teknoloji şirketleri ise yeni silah tüccarlarıdır” dedi. “Gazze’den Lübnan’a, İran’a kadar AI destekli ölüm zinciri aracılığıyla serbest bırakılan şiddetin yaşanan gerçekliği, bu sistemlerin sorumlu biçimde kullanılabileceğine dair tüm iddiaları yerle bir ediyor.”

Bu çağrı; The Washington Post’un haberlerine göre Palantir Maven Akıllı Sistemi’nin, Anthropic’in Claude yapay zekasıyla entegre şekilde, ABD öncülüğündeki İran’a yönelik Operasyon Epic Fury sırasında 24 saat içinde 1.000’den fazla hedefi belirlemek ve önceliklendirmek amacıyla kullanıldığının belgelenmesinin ardından geldi. Defense One ise Claude’un sistem içinde bir “akıl yürütme motoru” işlevi gördüğünü; modüllerin senkronize edilmesine ve insan operatörler için görevlerin basitleştirilmesine yardımcı olduğunu aktardı.

Hukuki Güvenceler Kullanıma Geride Kalıyor

İnsan Hakları İzleme Örgütü, Stop Killer Robots kampanyasının kurucu ortaklarından biri olarak, yapay zekanın savaşta kullanımının hukuki çerçevelerin çok önünde gittiği konusunda defalarca uyarıda bulundu. Mart ayında HRW, Pentagon’un askeri YZ kullanımına ilişkin Anthropic’in etik kırmızı çizgilerini reddetme kararını “Pentagon’un anlamlı güvenceleri gözetmeyeceğinin açık bir işareti” olarak nitelendirerek sert bir eleştiri yöneltti.

Trump yönetimi ise 4 Haziran’da, yapay zekanın “savaşçılar ve istihbarat profesyonelleri” için hızlandırılmış biçimde kullanıma alınmasını emreden bir Ulusal Güvenlik Başkanlık Muhtırası imzalayarak tam tersi yönde bir adım attı. Söz konusu karar, Savunma Bakanı Pete Hegseth’i silah sistemi özerkliğine ilişkin direktifleri 90 gün içinde gözden geçirmekle görevlendiriyor.

Öte yandan Nature dergisi, Mart ayında yayımladığı bir başyazıda “yapay zekanın savaşta kullanımına, bu kullanımı düzenleyecek özel kurallar oluşturulana kadar izin verilmemesi gerektiğini” savunarak hiçbir uluslararası yasanın silahlı çatışmalarda AI’den açıkça söz etmediğine dikkat çekti.

Şeffaflık ve Moratoryum Talepleri

Sivil toplum koalisyonu, devletleri askeri hedefleme süreçlerinde YZ araçlarının kullanımına son vermeye, yapay zekanın çatışmalarda nasıl kullanıldığı konusunda şeffaf olmaya ve şirketleri sağladıkları AI sistemlerinin “uluslararası hukuk ihlallerine yol açmaması ya da bu ihlallere katkıda bulunmaması” için gerekli adımları atmaya çağırmaktadır.

Access Now Yeni Teknolojiler Politika Direktörü Daniel Leufer şunları söyledi: “YZ şirketleri, tüm insanlığın yararına çalıştıklarını ilan ederken aynı zamanda kazançlı askeri sözleşmelerden milyonlar kazanamaz. Bu içi boş etik söylemlerin durması ve gerçek bir hesap verebilirliğin başlaması gerekiyor.”