Astronomlar, gezegen oluşumunun en erken evresini yakalayan çarpıcı bir keşfe imza attı. Elias 2-24 b adı verilen dışgezegen, Dünya’dan yaklaşık 450 ışık yılı uzaklıktaki genç bir yıldızın etrafında dönüyor ve yaşı bir milyon yılın bile altında. The Astrophysical Journal Letters dergisinde yayımlanan çalışma, gezegenlerin doğuşuna dair bugüne kadarki en net pencerelerden birini açıyor.

Arşiv Verilerinde Gizli Kalan Dev Gezegen

Jüpiter kütlesindeki gezegen, Hawaii’deki W. M. Keck Gözlemevi’nin arşiv gözlemlerinde uzun süre fark edilmeden kaldı. Gözlemevinin koronagraf cihazı, ana yıldızın kamaştırıcı ışığını engelleyince, yıldızın protogezegensel diskindeki bir boşlukta oturan soluk bir ışık noktası ortaya çıktı. Keşfe, Şili’deki Universidad Diego Portales’te doktora öğrencisi olan Andrea Bernardi öncülük etti. Bernardi, NASA ile Caltech/IPAC bünyesindeki NASA Exoplanet Science Institute arasındaki bir iş birliğiyle finanse edilen Keck Gözlemevi Arşivi’ni titizlikle inceledi. Ekip, gezegeni 2018 ve 2020 yıllarına ait verilerde tespit ettikten sonra, bunun bir görüntüleme hatası ya da arka plan nesnesi olmadığını, gerçekten yıldızın yörüngesinde döndüğünü zaman içindeki hareketini izleyerek doğruladı.

Rekor Kıran Bir Keşif

Bilinen en genç gezegenler için önceki rekor, iki farklı yıldızın yörüngesinde dönen ve hepsi 5 milyon yıldan daha yaşlı olan dört gezegen arasında paylaşılıyordu. Elias 2-24 b bu rekoru büyük bir farkla geride bıraktı. Şili’deki Instituto de Estudios Astrofísicos’tan profesör ve çalışmanın ortak yazarı Lucas Cieza, mevcut gezegen oluşum modellerinin bilinen en genç gezegen rekorunu açıklamakta zaten zorlandığını belirtiyor. Cieza’ya göre Elias 2-24 b, en gelişmiş modellerin bile hâlâ bazı önemli süreçleri gözden kaçırdığını gösteriyor. Bernardi ise gezegenlerin, oluşturdukları boşlukların tam da içinde bulunması gerektiğini ve ekibin Elias 2-24 b’yi tam olarak beklenen yerde bulduğunu vurguluyor.

On Yıllık Bir Gizemi Çözüyor, Roman Teleskobuna Işık Tutuyor

Bu doğrulama, yaklaşık on yıl önce ALMA gözlemlerinin genç yıldızın tozlu diskinde bir boşluk tespit etmesiyle başlayan bilmecenin yanıtını veriyor. Avrupa Güney Gözlemevi’nin Çok Büyük Teleskobu daha sonra bu boşlukta zayıf bir sinyal yakalamış, ancak bunun bir gezegen olup olmadığı belirlenememişti. Modeller, Dünya-Güneş mesafesinin 55 katı uzaklıkta bulunan Jüpiter büyüklüğünde bir gezegenin oluşmasının yaklaşık 5 milyon yıl sürmesi gerektiğini öngörüyordu; Elias 2-24 b ise beklenenden çok daha hızlı şekillendi. Araştırma ekibi, 30 Ağustos’ta fırlatılan NASA’nın Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu’nun bu tür keşifleri kökten değiştirebileceğine dikkat çekiyor. Uzaya gönderilen en gelişmiş koronagrafla donatılan Roman, şu anda yıldız parlamasından dolayı görülemeyen çok daha küçük yörüngelerdeki genç gezegenleri tespit edebilecek.