Çin’de ifade özgürlüğü ve sanat üzerindeki denetim tartışmaları, sanatçı Gao Zhen hakkında verilen kararla yeniden uluslararası gündeme taşındı. New York’ta yaşayan 70 yaşındaki sanatçı, Çin’e yaptığı aile ziyareti sırasında gözaltına alındı. Gao, Mao Zedong’u konu alan sanat eserleri nedeniyle üç yıl hapis cezası aldı.

Gao Zhen’e “Kahramanlara Hakaret” Suçlaması

Gao Zhen, Çin’in Hebei eyaletindeki Sanhe Halk Mahkemesi tarafından “ulusal kahramanları ve şehitleri karalama” suçlamasıyla mahkûm edildi. Sanatçı, 2024 Ağustos’unda aile ziyareti için bulunduğu Çin’de gözaltına alınmış, karar açıklanana kadar tutuklu kalmıştı. Davanın 2026 Mart ayında tek günlük ve kapalı oturumla görüldüğü bildirildi. Gao’nun ailesinin ve bazı Batılı diplomatların duruşmaya katılmasına izin verilmediği aktarıldı. Karara göre ceza, gözaltında geçirilen süre hesaba katıldığında Ağustos 2027’de tamamlanacak. Sanatçının hem mahkûmiyet kararına hem de hapis cezasına itiraz etmeye hazırlandığı belirtildi.

Tartışma: Yasa Sonradan Çıktı, Eserler Daha Önce Yapıldı

Davanın merkezinde, Gao Zhen’in eserlerinin üretim tarihi bulunuyor. Suçlamaya dayanak gösterilen Çin Kahramanlar ve Şehitleri Koruma Yasası 2018’de yürürlüğe girdi, 2021’de ise kapsamı güçlendirildi. Ancak dava konusu sanat eserlerinin 2005-2009 yılları arasında üretildiği ifade ediliyor. Bu durum, sanatçının sonradan çıkarılan bir yasa üzerinden yargılandığı yönündeki eleştirileri artırdı. Davada anılan çalışmalar arasında, Mao’yu diz çökmüş ve pişmanlık içindeymiş gibi tasvir eden bronz “Mao’s Guilt” heykeli ile Mao’nun karikatürize edildiği “Miss Mao” serisi yer alıyor. İnsan hakları örgütleri, kararı geriye dönük ceza uygulaması açısından eleştiriyor.

Uluslararası Tepkiler ve Sanat Özgürlüğü Tartışması

Kararın ardından insan hakları kuruluşları ve Birleşmiş Milletler çevrelerinden tepki geldi. Amnesty International, kararın sanatsal ifade özgürlüğü açısından ciddi sonuçlar doğurduğunu belirtti. BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği de Gao’nun serbest bırakılması çağrısı yaptı. Gao’nun eşi Zhao Yaliang ile ABD vatandaşı oğlunun, sanatçının gözaltına alınmasından bu yana Çin’den ayrılmalarına izin verilmediği bildirildi. Gao Zhen, kardeşi Gao Qiang ile oluşturduğu Gao Brothers sanat ikilisiyle tanınıyor. İkili, Çin’de sansür, Kültür Devrimi ve 1989 Tiananmen olayları gibi tarihsel ve politik başlıkları ele alan çalışmalarıyla uluslararası sanat çevrelerinde biliniyor.