The Lancet Planetary Health dergisinde kısa süre önce yayımlanan kapsamlı bir araÅŸtırmaya göre küresel nüfusun %99’u (neredeyse tüm Dünya) PM 2.5 olarak bilinen zararlı hava kirleticilerine maruz kalıyor.

AraÅŸtırmaya göre küresel nüfusun sadece yüzde 0,001’i, Dünya SaÄŸlık Örgütü (WHO) tarafından tavsiye edilen güvenli eÅŸiÄŸin altında PM 2.5 seviyelerine sahip bölgelerde yaşıyor ve bu da dünyadaki arazinin yüzde 0,18’inden daha azına tekabül ediyor.

Monash Ãœniversitesi Halk SaÄŸlığı ve Önleyici Tıp Fakültesinde profesör olan çalışmanın BaÅŸyazarı Yuming Guo, Washington Post’a verdiÄŸi demeçte “Neredeyse hiç kimse hava kirliliÄŸinden korunamıyor. AraÅŸtırmanın ÅŸaşırtıcı sonucu, Dünya’nın neredeyse tüm bölgelerinde yıllık ortalama PM 2.5 konsantrasyonlarının WHO tarafından tavsiye edilen hava kalitesi kılavuzlarından daha yüksek olmasıdır.” açıklamasında bulundu.

PM 2.5, 2.5 mikrondan daha geniÅŸ olmayan ince bir hava partikülü. Bir kum tanesinden otuz kat daha küçük olduÄŸu için akciÄŸerlerimizi ve kan dolaşımımızı kolayca istila edebiliyor. AkciÄŸer kanseri, şüphesiz bir endiÅŸe kaynağı ancak PM 2.5’in kalp hastalıklarına yol açma ve bu hastalıkları ÅŸiddetlendirme potansiyeli de göz ardı edilemez bir gerçek.

ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA) tarafından yapılan araÅŸtırmaya göre PM 2.5’e birkaç saat gibi kısa bir süre maruz kalmak “kardiyovasküler hastalıklara baÄŸlı kalp krizi ve ölümü” tetikleyebiliyor. Uzun süreli maruz kalınması ise “kardiyovasküler ölüm riskinin artmasına ve beklenen yaÅŸam süresinin azalmasına” sebep olabiliyor.

2021 yılında WHO, hava kirliliÄŸinin insan vücudunu nasıl etkilediÄŸine dair yeni anlayışlara yanıt olarak PM 2.5 eÅŸiÄŸini metreküp başına on mikrogramdan sadece beÅŸe indirerek hava kalitesi yönergelerini revize etti. Ertesi yıl, BM ajansı Guo’nunkine benzer bir araÅŸtırma yaptı ve küresel nüfusun yüzde 99’unun yüksek PM 2.5 seviyelerine maruz kaldığını ve yönergelerini aÅŸtığını tespit etti.

WHO’nun çalışmasından farklı olarak Guo’nun çalışması, Dünya çapında zararlı partiküllerin günlük seviyeleri hakkında bilgi veren ilk çalışma olma özelliÄŸini taşıyor. Guo bir basın açıklamasında, ekibinin bunu dünyanın dört bir yanındaki ülkelerden gelen yer verilerini, uydu tabanlı meteorolojik verileri ve tüm bunları entegre etmek için “yenilikçi bir makine öğrenimi yaklaşımını” birleÅŸtirerek baÅŸardığını açıkladı.

O ve ekibi, günlük seviyelerin son yirmi yılda Kuzey Amerika ve Avrupa’da düşerken Güney Asya, Latin Amerika ve Avustralya da dahil olmak üzere diÄŸer bölgelerde yükselmeye devam ettiÄŸini tespit etti.

AraÅŸtırmacılar ayrıca 2000 ve 2019 yılları arasında küresel ortalama PM 2.5 seviyesinin metreküp başına 32,8 mikrogram ile son derece yüksek olduÄŸunu ve önerilen eÅŸiÄŸin altı katından fazla olduÄŸunu tespit etti. Böylesine endiÅŸe verici bir yaygınlık, Lancet’te yayımlanan ve hava kirliliÄŸinin 2015 yılında dokuz milyon erken ölümden sorumlu olduÄŸunu belirleyen 2022 tarihli bir çalışma gibi diÄŸer çalışmalarda bulunan uÄŸursuz ölüm oranlarını yansıtıyor. Bu ölümlere raÄŸmen EPA da dahil olmak üzere Dünya’nın dört bir yanındaki birçok çevre kuruluÅŸu, PM 2.5 eÅŸik deÄŸerlerini hala WHO’nun eÅŸik deÄŸerlerini aÅŸacak ÅŸekilde koruyor.

Guo, çalışmasından elde ettiÄŸi bilgilerle “politikacıların, halk saÄŸlığı yetkililerinin ve araÅŸtırmacıların hava kirliliÄŸinin kısa ve uzun vadeli saÄŸlık etkilerini daha iyi deÄŸerlendirebileceklerini ve hava kirliliÄŸini azaltma stratejileri geliÅŸtirebileceklerini” umuyor.

Derleyen: Ayşegül Erdönmez