Güneş jeomühendisliği, geçmişte son derece tartışmalı bir konu olarak ortaya çıktı. Eleştirmenler, iklim değişikliğiyle oynamanın çevresel ve toplumsal etkileri de dahil olmak üzere riskler hakkında yeterince bilgi sahibi olmadığımızı savundular. Savunucuları da aynı fikirde olmasa da, durumun zaten o kadar kötü olduğunu ve büyük bir risk potansiyeli olsa bile sert önlemler almamız gerektiğini söylüyorlar.

Bu gergin ortamda, bilim insanlarının erken jeomühendislik deneylerini yaparken bazen gizlice uyguladıkları yöntemler, artan tepkilere ve hatta komplo teorilerine kapı aralıyor.

Geçen yıl, Kaliforniya, Alameda’daki hazırlıksız yakalanan şehir yetkilileri, beklenmedik sonuçlardan korktukları için Washington Üniversitesi’ndeki bilim insanlarına, atmosfere bulutları aydınlatan parçacıklar enjekte edecek bir cihaz kullanarak duyurulmamış bir deneyi durdurmalarını emretti.

Ve şimdi, Politico’nun elde ettiği kapsamlı kayıtlara göre, iptal edilen deneyin, Kuzey Amerika, Şili veya Güney Orta Afrika kıyılarında, yaklaşık Porto Riko büyüklüğünde, 3.900 mil karelik bir alanı kapsayacak çok daha büyük ölçekli bir programın zeminini hazırlamayı amaçladığı ortaya çıktı.

Yayının elde ettiği 2023 tarihli bir raporda, “Bu ölçeklerde, bulutlardaki anlamlı değişimler uzaydan kolayca tespit edilebilecek” ifadeleri yer alıyor.

Ancak uzmanların Politico’ya söylediğine göre, Washington Üniversitesi ve özel ortakları olan jeomühendislik firması SilverLining ve kâr amacı gütmeyen SRI International, kendilerini başarıya hazırlamış değillerdi.

Kaliforniya Üniversitesi, Santa Cruz Çevre Çalışmaları Profesörü Sikina Jinnah, yayın kuruluşuna “Alameda çok daha büyük bir şeye giden bir basamaktı ve yerel topluluklarla herhangi bir etkileşim yoktu. Bu ciddi bir yanlış adım.” diyor.

Ancak üniversite yetkilileri, programın hiçbir zaman “hava durumunu veya iklimi değiştirmeyi” amaçlamadığını ve “büyük ölçekli çalışmalar yürütme planları” da olmadığını savundu.

Jeomühendislik aşırı derecede bölücü olduğunu kanıtladı ve hızla büyüyerek bir siyasi konu haline geldi. Kanıtlanmamış komplo teorilerini yayma konusunda uzun bir geçmişe sahip olan Temsilci Marjorie Taylor Greene (R-GA), Temmuz ayı başlarında Teksas’ta meydana gelen kaza, felaket, hiçbir kanıt sunmadan yanlışlıkla tehlikeye atıldı. Bu yağış rejimi, komplo stratejisine dayanarak “hava durumunun değişmesi” yasasını sundu.

Güneş’i Karartmak Ne Kadar Tehlikeli?

Tartışmaların zirveye sıçradığı ve EPA yöneticisi Lee Zeldin, “kimyasal parçaların” etrafındaki uzun süredir çürütülmüş komplo teorilerinden ilham alan bir yasa tasarısını gündeme getirdi.

Bilim camiasının büyük bir bölümü bile, Güneş‘i karartmanın çözümü konusunda ikna olmadı ve hastalıktan daha kötü hale getirebilecek bilinmeyen domino risklerini öne çıkaran tedaviyi öne sürdü.

Ayrıca, jeomühendisliğin geçici bir çözüm olabileceğini ve dünya liderlerinin fosil yakıtların yakılması ve diğer sera gazı emisyon kaynakları da dahil olmak üzere iklim değişikliğinin doğrudan nedenlerini görmezden gelmelerine olanak tanıyabileceğini sıklıkla savunuyorlar.

Güneş’i karartma çabalarını destekleyenler, büyüyen bir iklim kriziyle mücadele çabalarımızda hiçbir şeyi atlamamamız gerektiğini savunuyorlar.

Washington Üniversitesi’nin programına bağış yapan kripto para milyarderi Chris Larsen, Politico’ya verdiği demeçte, “Bilim insanlarının siyasi saldırılarla ve ciddi fon kesintileriyle karşı karşıya olduğu bir dönemde, hızlı bir enerji geçişini, çok çeşitli potansiyel iklim çözümleri üzerine daha fazla araştırmayla desteklememiz gerekiyor.” dedi.

Tüm bunların üniversiteyi ve özel ortağının bulut tohumlama konusundaki ilk deneylerini nereye götüreceği henüz belli değil. Intel’in kurucu ortağı da dahil olmak üzere bazı önemli bağışçılardan gelen milyarlarca dolarlık fona rağmen, siyasi muhalefet ve kamuoyunun tepkisi projenin hayata geçmesini zorlaştırabilir.

Ancak, Amerika Birleşik Devletleri dışındaki benzer jeomühendislik projeleri, programın kaldığı yerden devam edebilir. Bu yılın başlarında, Birleşik Krallık İleri Araştırma ve Buluş Ajansı (İİA), daha fazla güneş ışığı yansıtmalarını sağlamak için “deniz bulutlarının aydınlatılması”, buzun altından yüzeye deniz suyu pompalayarak Arktik’in yeniden dondurulması ve stratosfere aerosol salınması gibi beş küçük iklim soğutma araştırma projesine 60 milyon dolar yatırım yapacağını duyurdu.

Ancak, özellikle uzmanların bile olası çevresel etkiler hakkında ne kadar az şey bildikleri göz önüne alındığında, kamuoyunu kendi taraflarına çekmek zorlu bir süreç olabilir.

Derleyen: Damla Şayan