- Avrupa Uzay Ajansına ait Güneş Gözlem Aracının kaydettiği görüntülerde Güneş’in 2 yıl içindeki değişimi göze çarptı.
- Güneş yüzeyinde artan lekeler, Güneş döngüsünün erken biteceği teorilerini destekliyor.
- Yetkililer yer tabanlı elektrik şebekelerinin zarar görebileceğini ve yörüngedeki uyduların devre dışı kalabileceğini bildirdi.
Güneş döngüsü, Alman gökbilimci Samuel Heinrich Schwabe’nin 1843 yılındaki güneş lekeleri çalışmasının ardından her 11 yılda bir düzenli olarak gözlemleniyor. Avrupa Uzay Ajansı (ESA); güneş döngüsünü neyin yönlendirdiğini bulmak, Güneş’in kutup bölgelerini keşfetmek ve Güneş atmosferinin dış katmanları olan koronanın ısısını neyin tetiklediğini anlamak üzere 2020 yılında Güneş Yörünge Aracını (Solar Orbiter) uzaya fırlatmıştı.
Güneş; büyük bir plazma, elektrik yüklü bir gaz topu ve içinde gömülü olması muhtemel bir manyetik alanı hareket ettirebilecek kadar güce sahip. Güneş döndükçe manyetik alanı da onunla birlikte hareket eder. Güneş’in ekvatorda kutuplara göre daha hızlı dönmesi sebebiyle manyetik alan çizgileri zaman zaman Güneş’in yüzeyinden kopar veya patlar. Bu patlamalar sonucunda güneş lekeleri oluşur. Güneş’in yavaş dönüşü ve alan çizgilerinin yavaş ama sürekli takibi, manyetik alan bozuldukça güneş lekelerinin çoğalmasına sebep olur. Yıllar içinde gözlemlenen lekeler, kutup bölgelerinden ekvatoral bölgelere doğru yavaşça göç ediyor gibi görünür. Döngünün başlangıcında sayıca az olan güneş lekeleri (solar minimum), dinamo zirveye ulaşana kadar sürekli artar (solar maximum) ve sonra yeniden minimum düzeye iner. Gözlemlenen lekelerin ölçüm varyasyonları yaklaşık 11 yıl sürer.
En son solar minimum Aralık 2019’da yaşandı. Uzay aracının Şubat 2021’e ait ilk görüntülerinde Güneş sakin ve daha az lekeli görünüyordu. Güneş’in solar maximuma ilerlediği sürecin düzenli görüntüleri Avrupa Uzay Ajansına ulaştı. Ekim 2023’te fotosferden alınan görüntülerde Güneş aktivitesinde çarpıcı bir artış gözlemlendi.
Döngünün maksimumunun 2025 yılında gerçekleşmesi bekleniyordu. Ancak Güneş’in hızlı kızışması, döngünün beklenenden 1 yıl önce biteceği teorileriyle örtüşüyor.
Güneş aktivitesindeki döngünün bozulması, Dünya için hayati tehlikeler doğurabilir. Aşırı patlamaların yer tabanlı elektrik şebekelerine zarar verebileceği ve yörüngedeki uyduların devre dışı kalabileceği bildiriliyor.
Derleyen: Esame Ayşe Atalay
