İran’da İnternet Kesintisinin Boyutu ve Zamanlaması

İran hükümeti, ABD ve İsrail’in saldırıları sırasında internet erişimini ülke çapında büyük ölçüde kesti. NetBlocks verilerine göre, trafik normal seviyenin %4-5’ine düştü. Mobil veri, broadband ve hatta SMS hizmetleri kısıtlandı. Bu, İran’ın 2019 ve 2022 protestolarında uyguladığı kesintilerden daha kapsamlı ve uzun süreli.

Kesinti özellikle Tahran, İsfahan ve nükleer tesislerin bulunduğu bölgelerde yoğun. VPN’ler ve proxy’ler de büyük oranda engellendi; hükümet, tüm uluslararası trafiği bloke etti. Bu, gazetecilerin hem haber toplaması hem de yayınlaması önünde dev bir engel oluşturdu.

Gazetecilerin Alternatif İletişim Yöntemleri

İnternet yokken ülkedeki gazeteciler ve yurtdışındaki İranlı muhabirler şu yöntemleri kullanıyor:

1. Uydu Telefonları Thuraya ve Iridium gibi uydu telefonları, en güvenilir yöntem. Ancak pahalı ve sınırlı kapasiteli. Birçok gazeteci, haberlerini ses kaydı veya kısa mesaj olarak uydu üzerinden yurtdışına gönderiyor.
2. Starlink Elon Musk, İran’da Starlink erişimini aktif hale getirdiğini açıkladı. Bazı gazeteciler ve aktivistler Starlink terminalleri kullanarak haber gönderiyor. Ancak terminallerin ülkeye sokulması riskli; hükümet cihazları yasakladı ve yakalayanları tutukluyor.
3. Mesh Ağları ve Yerel Ağlar Bazı bölgelerde Briar ve Bridgefy gibi mesh ağ uygulamaları kullanılıyor. Gazeteciler, Bluetooth veya Wi-Fi Direct ile birbirlerine bağlanıp haberi zincirleme şekilde aktarıyor. Ancak bu yöntem kısa mesafeli ve yavaş.
4. Kurye ve Fiziksel Taşıma Haberler USB bellek, SD kart veya kağıt notlarla sınırdan çıkarılıyor. Ülke sınırındaki Irak ve Türkiye’ye haber kuryeleriyle ulaştırılıyor. Bu yöntem yavaş ama güvenilir.
5. SMS ve Sesli Mesaj SMS hâlâ kısmen çalışıyor. Gazeteciler kısa mesajlar ve sesli notlarla bilgi aktarıyor. Bazı haber ajansları, yurtdışındaki muhabirlerine ses kaydı gönderiyor.

Gazetecilerin Karşılaştığı Riskler

İnternet kesintisi, gazetecileri daha görünür hale getiriyor. Uzmanlar, şu riskleri sıralıyor:

• Fiziksel takip ve tutuklanma
• Uydu telefonu sinyallerinin tespit edilmesi
• Haber kaynaklarının tehlikeye girmesi
• Yanlış bilgi yayılma riski (doğrulama imkansızlaşıyor)

Bazı yerel gazeteciler yurtdışına kaçtı; kalanlar anonim hesaplar ve şifreli uygulamalar (Signal, Session) kullanıyor.

Uluslararası Medyanın Durumu

CNN, BBC ve Reuters gibi kuruluşlar, İran’daki muhabirlerini çekti veya yerel kaynaklara bağımlı kaldı. Al Jazeera ve France 24, sınır ötesi muhabirlerle haber yapıyor. Sosyal medya (X, Telegram) dezenformasyonla dolu; gerçek görüntüleri doğrulamak zorlaşıyor.

Uzmanlar, “İran’daki haber akışı neredeyse durdu; dünya ne olduğunu tam olarak bilmiyor” yorumu yapıyor.

Türkiye’de Benzer Durumlar ve Dersler

Türkiye’de geçmişte sosyal medya kısıtlamaları yaşandı (örneğin 2014’te Twitter engeli). BTK, acil durumlarda internet kesintisi yetkisine sahip. Uzmanlar, gazetecilerin uydu telefonu ve mesh ağ gibi alternatif iletişim yöntemlerini hazır tutması gerektiğini söylüyor.

Sonuç: İnternet Kesintisi = Haber Karartması

İran’daki internet kesintisi, sadece teknik bir sorun değil; sistematik bir haber karartması. Gazeteciler alternatif yollarla direniyor ama bu yöntemler sınırlı ve riskli. Uzmanlar, “Demokrasi ve ifade özgürlüğü için internet erişimi hayati” uyarısı yapıyor. İran’daki olayların gerçek boyutu, ancak kesinti kalktığında anlaşılacak.