Gökbilimciler, hızlı radyo patlamalarının gizemini çözmeye bir adım daha yaklaştı. James Webb Uzay Teleskobu’nun verileriyle izi sürülen FRB 20240304B, konak galaksisi belirlenebilen en uzak hızlı radyo patlaması oldu. Patlama, önceki rekor sahibinden iki kattan fazla uzakta bulunuyor. Bulgular Science dergisinde yayımlandı.

MeerKAT Yakaladı, Webb Kaynağını Gösterdi

Patlama, 4 Mart 2024’te Güney Afrika’daki MeerKAT radyo teleskobuyla çalışan MeerTRAP ekibi tarafından tespit edildi ve adını da bu tarihten aldı. Radyo verileri kaynağın çok uzakta olduğuna işaret ediyordu, ancak galaksi o kadar sönüktü ki yer tabanlı teleskoplar patlamanın konumunda hiçbir şey göremedi. Bunun üzerine James Webb’in NIRCam kamerası aynı noktada küçük bir galaksi buldu. NIRSpec spektrografı ise 2,148’lik bir kırmızıya kayma ölçtü. Bu değer, galaksiyi evrendeki yıldız oluşumunun zirve yaptığı ve “kozmik öğle” olarak anılan döneme yerleştiriyor. Galaksi, Dünya’dan 10 milyar ışık yılından daha uzakta bulunuyor.

Küçük, Genç ve Hareketli Bir Galaksi

Konak galaksinin kütlesi Güneş’in yaklaşık 10 milyon katı; ekip bu değerin beklenenden kabaca bin kat daha düşük olduğunu belirtiyor. Galaksideki yıldız kütlesinin yaklaşık yüzde 90’ı son 30 milyon yıl içinde oluşmuş. Çalışmanın ortak yazarlarından Sidney Üniversitesi’nden Laura Driessen, galaksinin şaşırtıcı derecede küçük, metal bakımından fakir ve yoğun bir yıldız oluşum döneminden geçtiğini söyledi. Bu kadar genç yıldızlar, patlamaların milyarlarca yıl gerektiren nötron yıldızı birleşmelerinden doğduğunu savunan kuramlarla çelişiyor. Buna karşılık son derece güçlü manyetik alana sahip nötron yıldızları olan manyetarlar, birkaç milyon yıl içinde oluşup parlayabiliyor.

Kozmik Ağı Haritalamak İçin Yeni Bir Araç

Patlamanın önemi yalnızca kökenine ilişkin ipuçlarıyla sınırlı değil. Sinyal Dünya’ya ulaşana kadar iyonize gazın içinden geçti; bu gaz arasında adı bilinmeyen bir galaksi grubunun ve Virgo Kümesi’nin izleri de vardı. Araştırmacılar, bu tür uzak patlamaların kozmik tarihin yaklaşık yüzde 80’i boyunca galaksiler arasındaki yüklü maddenin haritalanmasına yardımcı olabileceğini belirtiyor. Bugüne kadar yaklaşık 100 hızlı radyo patlamasının konak galaksisi doğrulandı. Baş araştırmacı Manisha Caleb bulguyu “uzak evrene olağanüstü bir bakış” olarak nitelendirdi. Ekip, MeerKAT’ın her yıl evrenin ilk yarısından birkaç yeni patlama yakalamasını, Webb’in de bunların konak galaksilerini incelemesini bekliyor.