- Yaklaşık 60 milyon yıl boyunca gezegenimiz muhtemelen donarak büyük bir kartopuna dönüşmüştü.
- Şimdi bilim insanları, Dünya’nın fotosentetik bakterilerle dolu tropik bir sualtı dünyasından donmuş bir çorak araziye geçişinin kanıtlarını keşfettiler. Hepsi de İskoç ve İrlanda adaları zincirindeki dev kayaların katmanları içinde korunmuş durumda.
- University College London’dan (UCL) araştırmacıların liderliğindeki ekip, 1,1 km kalınlığındaki (0,7 mil) Port Askaig formasyonu ve 70 metre kalınlığındaki daha eski, altta yatan Garbh Eileach formasyonu içinde 200 metreye kadar alınan 11 kumtaşı örneğinden 2.000’den fazla zirkon tanesini inceledi.
Bu oluşumlar, araştırmacıların kanıtlarını buldukları İskoç adası Garbh Eileach gibi yerlerde yüzeye çıkan, kuzey-doğu doğrultusunda İrlanda’daki Donegal’den İskoçya’nın merkezine kadar uzanan bir jeolojik oluşumlar zinciri olan İskoçya ve İrlanda Dalradian Üst Grubunun bir parçası.
Tortul katmanlarda biriken zirkon taneleri, bir kaya katmanının yaşını belirlemek için kullanılabilir. Zirkon oluşurken, yapısındaki herhangi bir kurşunu reddeder. Ancak her zaman bir miktar uranyum içerir ve bu uranyum, kurşunla beraber olamayan zirkon içinde yuvalanmış olsa bile zaman içinde sabit bir oranda kurşuna dönüşür.
Dolayısıyla zirkon içinde bulunan herhangi bir kurşun, uranyumdan kaynaklanan bozunmayı gösterir ve bu da geçen zamanın mükemmel bir kaydını sağlar. Bu teknik, Port Askaig ve Garbh Eileach oluşumlarındaki kayaların 720 ila 662 milyon yıl önce, Dünya’nın Sturtian buzullaşması olarak adlandırılan şiddetli iklim değişikliğine uğradığı bir zaman aralığında oluştuğunu ortaya koymuştur.
Kayalarda tanımlanan yıllar, bir dönemin başlangıcı olabilir
Bu, Dünya’da çok hücreli yaşamı başlatmış olabilecek dünya çapındaki iki donmadan ilkiydi. Bu nedenle yüzeye bu kadar yakın bir yerde bu kadar iyi korunmuş bir jeolojik arşiv bulmak oldukça heyecan verici. UCL’de yer bilimleri doktora adayı olan Elias Rugen, “Çalışmamız, bu İskoç ve İrlanda kayaları için ilk kesin yaş tespitlerini sağlayarak küresel önemlerini teyit ediyor.” diyor.
Elias; üst kaya katmanlarının bazılarının bir “Kartopu Dünya” olayı olduğuna inandığı Sturtian buzullaşmasının akıl almaz soğuğu sırasında çökelmeden önce, daha eski karbonat kaya katmanlarının tropikal sularda oluştuğunu açıklıyor.
Elias, “Bu katmanlar, giderek soğuyan siyanobakteriyel yaşamın geliştiği tropikal bir deniz ortamını hafızasına kaydediyor ve Dünya’da ılıman bir iklimin bir milyar yıl kadar sürdüğünü gösteriyor. Dünyanın pek çok bölgesinde bu olağanüstü geçiş görülmez çünkü eski buzullar alttaki kayaları kazıyıp aşındırmış ancak İskoçya’da bir mucize eseri bu geçiş görülebilmektedir.” diyor. Bu kayalar için tanımladıkları yaş kısıtlamaları, bölgenin Kriyojen Dönemi’nin resmi başlangıç noktası olarak işaretlenmesi anlamına gelebilir.
“Bu kayalar Dünya’nın buzla kaplı olduğu bir dönemi kaydediyor. Hayvanlar gibi tüm karmaşık, çok hücreli yaşam bu derin dondurucuda ortaya çıktı ve fosil kayıtlarındaki ilk kanıtlar gezegen çözüldükten kısa bir süre sonra ortaya çıktı.” diyor UCL jeokimyacısı Graham Shields.
“Buzun geri çekilmesi felaket olurdu. Yaşam on milyonlarca yıldır derin dondurucuya alışmıştı. Dünya ısınır ısınmaz, tüm yaşam uyum sağlamak için bir silahlanma yarışına girmek zorunda kalacaktı. Hayatta kalanlar ise tüm hayvanların atalarıydı.” diyor Shields.
Bu araştırma şurada yayımlandı: Journal of the Geological Society of London.
Derleyen: Rüya Uzun
