Deneysel Kök Hücre Tedavileri

Bilim insanları, deneysel kök hücre tedavileri ile körlüğü iyileştirme konusunda ilerleme kaydediyor. Massachusetts Eye and Ear’de yapılan deneysel çalışmalarda, korneayı onarmak için kritik öneme sahip limbal epitel hücreleri, yani kök hücreler, hasarlı korneaya nakledildi. Bu sayede artık bazı hastalar tekrar görebiliyor.

Phil Durst, Alabama’daki bir restoranda iş başındayken endüstriyel bir bulaşık makinesinin başlatma düğmesine bastığında bir hortum koparak yüzüne deterjan fışkırdı. Gözlerini yıkamaya çalıştı ama sadece acısı arttı. Kendi gözleriyle etrafını göremez hale geldi. Binlerce insan her yıl kornea yaralanmaları nedeniyle ani körlük yaşarken, Durst da bunlardan biriydi.

Sağlıklı Kornea Kendi Kendini Onarabilir

Kornea, göz küresinin ön yüzünü kaplayan kubbe biçimindeki lens gibidir ve ışığın retina gibi iç yapılarına odaklanabilmesi için berrak olmalıdır. Günlük yaşamın toz, mikroorganizmalar, ultraviyole ışınlar ve göz kırpma gibi etkileri korneayı sürekli olarak hasara uğratır. Sağlıklı gözlerde bu hasarlar, limbal epitel hücreleri sayesinde sürekli onarılır. Durst’un sol gözünde bu hücrelerin çoğu kaybolmuştu, sağ gözü sayesinde bazı görme fonksiyonlarını koruyabildi. Ancak sol gözü tamamen işlevsizleşti, göz ve göz kapağı birbirine kaynaştı ve hareket ettikçe dayanılmaz ağrılar oluştu.

2006 yılında Ula Jurkunas, Japonya’da nadir uygulanan bir prosedürü inceledi. Japonya’daki kök hücre kültürlerinde hayvan ürünleri kullanılıyordu ve FDA buna güvenlik riski nedeniyle onay vermiyordu. Jurkunas, bu bilgileri ABD’ye taşıyarak hayvan ürünleri içermeyen ve FDA standartlarına uygun kendi yöntemini geliştirdi.

2018’den 2023’e kadar 14 hastaya, sağlıklı gözlerinden alınan küçük limbal epitel hücreleri laboratuvarda büyütülerek hasarlı korneaya nakledildi. Hücreler, insan kılı kadar ince dikişlerle sabitlendi ve nakil sonrası bir ay boyunca düzenli kontrollerle gelişimleri izlendi. Jurkunas, bu süreci bir tohumun dikilmesi gibi tarif ediyor: hücrelerin kök salması gerekiyor.

Görmede İyileşme ve Ağrıda Azalma

Ameliyattan kısa süre sonra Durst, sol gözüyle tekrar görmeye başladı. Görme tam net olmasa da çevresini ve nesneleri ayırt edebiliyordu. En önemlisi, ameliyat öncesi dayanılmaz ağrı ortadan kalktı. 75 yaşındaki Carole Cocozza da aynı klinik çalışmaya katıldı. 2013’te zona geçirmiş ve sağ gözünde kornea hasarı oluşmuştu. Ameliyattan birkaç gün sonra, karanlık gözünden şekil ve gölge algılamaya başladı; zamanla görme kabiliyeti yaklaşık %80 düzeyine geldi.

Durst ve Cocozza, prosedürün adeta bilim kurgu niteliğinde olduğunu ifade ediyor. Durst’un ameliyatında yalnızca kök hücreler değil, ölü donörden alınan yeni bir kornea da nakledildi; kendi korneası hasarlıydı ve yeni hücreler tek başına yeterli olamazdı.

Derleyen: Damla Şayan