Gece gökyüzüne baktığımızda, genellikle parıldayan yıldızlara, uzak gezegenlere ve geniş galaksilerin görüntüsüne hayran kalırız. Ancak, görünür spektrumun ötesinde, kozmosun daha gizemli bir yönü vardır: kozmik radyasyon.

New York Üniversitesi Abu Dabi Astrofizik ve Uzay Bilimleri Merkezi’ndeki Mars Araştırma Grubu’ndan Dimitra Atri’ye göre, bunlar evrende ışık hızına yakın bir hızla yayılan yüksek enerjili parçacıkları. Süpernova patlamaları ve güneş parlamaları gibi olaylardan kaynaklanırlar ve uzayda seyahat ederek Dünya’yı her yönden sürekli olarak bombalarlar ve atmosferine girerler.

Marvel filmindeki Fantastik Dörtlü karaterleri, DNA’larını temel düzeyde değiştiren radyasyona maruz kaldıktan sonra güçlerini kazanıyorlardı. Bu yüksek hızlı parçacıklar ne yazık ki gerçek hayatta size süper güçler vermese de, insan vücuduna nüfuz edebilirler.

Yüksek dozlarda kozmik ışınlar DNA moleküllerini parçalayıp biyolojik dokulara zarar verebilir. Kozmik radyasyona uzun süre maruz kalmak kanser, katarakt ve üreme sorunları riskini artırabilir. Ayrıca beyinde yeni hücre üretme süreci olan nörogenezi de engelleyebilir.

Ancak insan vücudunun bu tür radyasyona ne kadar maruz kalacağı ve sağlığımızı nasıl etkileyeceği, rakıma ve bizi bunlardan korumak için alınan önlemlere bağlı olarak değişir.

Dünya’da Kozmik Radyasyon Sizi Nasıl Etkiler?

Dünya’da, gezegenimizdeki yaşamı koruyan radyasyona karşı doğal bir savunma sistemimiz var: Dünya’nın atmosferi ve manyetik alanı. Atmosfer, radyasyondan gelen enerjinin çoğunu emer ve yalnızca küçük bir kısmının Dünya yüzeyine ulaşmasına izin verir. Dünya’nın çekirdeğindeki elektrik akımlarının ürettiği gezegenimizin manyetik alanı, gezegeni zararlı uzay radyasyonunun çoğundan korur.

Dünya yüzeyindeki insanlar yılda ortalama üç milisievert radyasyona maruz kalmakta. Ancak yükseklik önemli. Atri, “Yukarı çıktıkça atmosferin kalınlığı azalır ve daha fazla radyasyona maruz kalırsınız,” diyor.

Bir kişi ne kadar yüksek rakımdaysa, kozmik parçacıklardan o kadar az atmosferik koruma alır. “Mil Yüksekliğindeki Şehir” olarak bilinen Denver gibi yüksek rakımlı yerlerdeki insanlar, Miami gibi deniz seviyesindeki yerlere göre biraz daha yüksek kozmik radyasyon seviyeleri yaşarlar.

Uçakta Kozmik Radyasyon Sizi Nasıl Etkiler?

Hava yolculuğu bizi daha yüksek irtifalara çıkardığında, aynı zamanda uzaydan yayılan yüksek enerjili parçacıklara da yakınlaştırır.

Bir uçak yolcusu yüksek seviyelerde kozmik radyasyona maruz kalsa da, tek bir uçuşta aldığı radyasyon önemsiz. Örneğin, bir kıyıdan diğerine gidiş-dönüş uçuşu, tek bir göğüs röntgeninin radyasyon dozuna yaklaşık olarak eşit.

Pilotlar, uçuş görevlileri ve sık uçan yolcular ise gökyüzünde ne kadar sık bulundukları nedeniyle kozmik radyasyona daha fazla maruz kalmakta.

Harvard Üniversitesi tarafından yapılan bir araştırma, radyasyona maruz kalmanın uçuş ekiplerindeki mesleki sağlık sorunlarına ve işle ilgili kanser risklerine katkıda bulunduğu sonucuna vardı. Diğer araştırmalar ise, uçuş ekiplerinin genellikle nükleer tesislerdeki çalışanlardan daha fazla radyasyona maruz kaldığını ortaya koydu.

Derleyen: Damla Şayan