- Lise öğrencisi Simay Yüksel, Alzheimer, Parkinson, ALS, Huntington ve frontotemporal demans hastalıklarında yaş, yaşam tarzı gibi faktörlerinin ve risk analizlerinin belirlenmesini sağlayan “Epigenetik Tabanlı Bir Yapay Zeka Modeli” geliştirdi.
- Simay Yüksel, genç yaşta geliştirdiği “Epigenetik Tabanlı Bir Yapay Zeka Modeli” çalışmasıyla Türk Patent ve Marka Kurumundan patent numarası almayı başardı.
- Başarısıyla az sayıda genç bilim insanının arasına katılan Simay Yüksel, adını uluslararası patent platformuna da yazdırdı.
TED Ankara Koleji 12’nci sınıf öğrencisi 17 yaşındaki Simay Yüksel, küçüklüğünden beri bilim insanı olmak istiyor. Biyoloji başta olmak üzere fen bilimleri ve matematikle ilgilenen Yüksel, Moleküler Biyoloji Kulübü’nün de kurucusu. Özellikle günümüzde kesin bir tedavisi bulunmayan nörodejeneratif hastalıklara ilgi duyan Yüksel, kendini bu yönde geliştirmek için ekip arkadaşlarıyla çalışmalar yürütüyor.
Beyindeki nöron fonksiyonlarının ilerleyici kayıp ve yapısal bozulması olarak isimlendirilen nörodejeneratif bozukluklar içinde frontotemporal demans, Alzheimer, Parkinson, ALS, Huntington gibi hastalıklar yer alıyor. Bu hastalıklar dünya genelinde ciddi bir sağlık sorunu olduğu için Yüksel de bu alana yönelik çalışmalar üzerinde araştırmalar sürdürüyor.
Genç lise öğrencisi Simay Yüksel yapay zeka modeli geliştirdi.” Görsel: Anadolu Ajansı
Hastalıkların erken teşhisinde yapay zeka desteği
Tıp ve teknoloji alanlarındaki gelişmelere rağmen özellikle bu nörodejeneratif hastalıkların görülmesindeki artışın devam ettiğini fark eden Yüksel, sorunu çözmek için araştırmalara yöneliyor. Yüksel, “Bu sorunu nasıl çözebilirim sorusu üzerinde düşünerek konuyu daha detaylı araştırmaya başladım. Araştırmalar sonucunda her ne kadar bu alanda yapılan araştırmalar artmış olsa da hastalıkların teşhisinde halen yetersiz kalınıyor ve herhangi bir kesin tedavi yöntemi bulunmuyor. Semptomların baştaki süreçlerde belirgin gözlemlenmemesi de bu hastalıkların erken teşhisini zorlaştırıyor.”dedi.
Yapay zekayla hastalıklar erken teşhis edilebilecek
Yapay zekanın birçok alanda olduğu gibi tıp alanında etkin kullanıldığını belirten Yüksel, hastalıkların erken teşhisinde de ondan yararlanabilmek için araştırmalar yürüttüğünü belirtti. Yüksel, “Ben de bu hastalıkların erken teşhisinde yapay zekadan yararlanabilir miyiz diye merak etmeye başladım. Sonrasında iki arkadaşımla takım olarak, farklı faktörlerin genlerin çalışması üzerindeki etkisi olarak adlandırılan epigenetik tabanlı bir yapay zeka modeli geliştirdik. Bu modeli, söz konusu nörodejeneratif hastalıkların erken teşhisinde kullanılması amacıyla geliştirdik. Beş hastalığa odaklandık. Bunlar, frontotemporal demans, Alzheimer, Parkinson, ALS, Huntington. Bu yapay zeka modeli 5 nörodejeneratif hastalığın epigenetik tabanlarını içeriyor.” şeklinde konuştu.
Yapay zekayla geliştirilen modelin çalışma prensibi
Genç bilim insanı Yüksel, “Verilerin, kişinin bu hastalıklara ne kadar yatkınlığı olduğunu ortaya koyabileceğini ve bu model ile erken teşhis imkânının daha kolay bir hale gelebileceğini belirtti.
Çalışma kapsamında kişilerden alınan tükürük ve kan örnekleri geliştirilen makineye yükleniyor. Makine, geliştirilen yapay zeka sistemiyle belirtilen hastalıklar için geçerli olan yaklaşık 16 ayrı belirtece bakıyor ve bunların analizini gerçekleştiriyor. Yapay zeka algoritması hem DNA hem aile geçmişi gibi genetik verileri, hem de yaş, yaşam tarzı gibi genetik olmayan diğer faktörleri birleştirerek o kişi için risk tahmini de yapabiliyor. Makinenin sonuçları, hastalığa yakalanma olasılığı daha yüksek olan hastayı analiz edebiliyor, özel fonlu bir laboratuvara yönlendirebiliyor ve hastalığı tespit edebiliyor.
“Az Sayıda Genç Bilim İnsanı Patent Numarası Alabiliyor”
Az sayıda genç bilim insanının patent numarasını alabildiğini belirten Yüksel, bunun uluslararası bir başarı olduğuna da dikkat çekti. Yüksel, “Modelin hazırlıklarının tamamlanarak prototipin oluşturulmasının ardından Türk Patent ve Marka Kurumuna başvurduk. Diyagram ve şemalarla projemizi açıklayan dokümanı kuruma gönderdik ve 2023’ün Kasım ayı sonunda da uluslararası geçerliliği olan patent numarasını elde ettik. Türkiye’de olduğu gibi dünya çapında da 18 yaş altında geliştirdiği ürün ile patent numarası alan az kişi var. Bu bakımdan patent numarası almış olmaya çok sevindim. Bu emeklerimizin boşuna gitmediğini bize gösterdi ve daha sonraki başarılarım için çok gurur verici bir başlangıç oldu benim için.” dedi.
“Aziz Sancar’ı Rol Model Alıyorum”
Bir yandan da üniversite sınavına hazırlandığını ve gelecek planlarını açıklayan Yüksel, kendisine Aziz Sancar’ı örnek aldığını belirtti.
“ABD’deki üniversitelere başvuru sürecim de sürüyor, mülakatlar oluyor. Gelecekte kendi alanımda daha çok araştırma ağırlıklı ilerlemeyi hedefliyorum. Hem laboratuvar çalışmaları hem de girişimcilik anlamında Ar-Ge yapmaya ve proje geliştirmeye odaklanmak istiyorum. Asıl amacım bilime ve insanlığa katkı sağlamak. Bunu da günümüz sorunlarına bilimin ışığında inovatif çözümler bularak ve geleceği daha sürdürülebilir bir hale getirerek gerçekleştirmeyi hedefliyorum. Bilim insanı olarak kendime Aziz Sancar’ı rol model aldım. Önemli başarılara imza atan değerli bir Türk bilim insanı. Bu nedenle bana çok ilham veriyor. Biyokimyager olarak çalışmaları benim ilgi alanlarımla da örtüşüyor. Kendisinin disiplini ve adanmışlığı beni çok etkilemiştir. O yüzden çok ilham verici geliyor bana.” diyerek sözlerini tamamladı.
Derleyen: Fatma Kübra Astam
