Grokipedia, bir uyarıdır: Bilgi, güçtür. Ve bu güç, halkın elinde kalmalıdır. İnternetin açık kaynak mirası, bu mücadelede sadece biz haber verenlerin değil, herkesin en büyük silahıdır.
Elon Musk’ın xAI şirketi, dün Grokipedia adlı bir platformu hayata geçirdi. Bu, yüzeyde Wikipedia’ya bir “alternatif” olarak sunuluyor: 800 binden fazla AI üretimi giriş, Grok sohbet botuyla entegre bir arama motoru, Musk’ın kendi deyimiyle “propagandadan arındırılmış” bir bilgi havuzu. Ne var ki, platformun ilk günlerinde ortaya çıkan içerikler – trans bireyleri aşağılayıcı ifadeler, kölelik tarihini ideolojik gerekçelerle yumuşatma girişimleri, sol eğilimli medya kuruluşlarını “aşırı sol propaganda” diye yaftalama – bizi daha derin bir sorgulamaya davet ediyor: Bilgi, kimin elinde olmalı ve nasıl üretilmeli?
Açık Kaynak Kod Neden Önemli?
İnternetin doğuşu ve bugünkü ekosistemi, açık kaynak kodların, gönüllü paylaşımın ve kolektif emeğin ürünüdür. Linux’tan Apache’ye, Wikipedia’dan GitHub’a uzanan bu yolculuk, kapalı kapılar ardında değil, milyonlarca insanın şeffaf katkısıyla şekillendi. Benim de uzun yıllardır editörü olduğum Wikipedia’nın gücü de buradadır: Her madde, kaynak zorunluluğuyla desteklenir; her iddia, tartışmaya açıktır; her düzeltme, topluluğun ortak iradesiyle gerçekleşir. Bu model, insani değerlerin dijital uzantısıdır – eşit erişim, şeffaflık, hesap verebilirlik ve sürekli iyileştirme.
Grokipedia ise bu mirası tersine çeviriyor. Tek bir şirketin, tek bir AI’nin ve nihayetinde tek bir kişinin – Musk’ın – görüşlerine dayalı bir bilgi tekeli öneriyor. Girişler, bilimsel konsensüsü değil, belirli bir ideolojik çerçeveyi yansıtıyor: Transseksüel bireylerin varlığını “sosyal medya bulaşması” diye patologize etmek, kölelik tarihini “ideolojik gerekçeler” diye relativize etmek, sol medyayı sistematik olarak karalamak… Bunlar, tesadüfi hatalar değil; yükselen otoriter sağ ideolojinin dijital yansıması.
Musk’ın Yaptığı: Sol Gösterip Sağ Vurmak
Dünyada son yıllarda gözlemlediğimiz sağ popülizm dalgası – Trump’ın yeniden yükselişi, Avrupa’da aşırı sağ partilerin güçlenmesi, kutuplaşmaların artması aslında insanların eşit ve özgür yaşamaları gerektiği fikrinin düşmanlığının bir parçası. Bu ideoloji, çoğulculuğu tehdit olarak görür; farklı sesleri susturur; gerçeği, “bizim gerçeğimiz” diye daraltır. Grokipedia, bu dalganın bilgi alanındaki uzantısıdır. Musk’ın “propagandayı temizliyorum” iddiası, aslında kendi propagandasını kurma girişimidir. Wikipedia’yı “woke” diye karalarken, kendi AI’sini “tarafsız” diye sunması, ironinin ötesinde bir tehlikedir: Bilgi üretimini tekelleştirmek, demokrasiyi tekelleştirmektir. Sağ ideolojiler için yıllardır söylenen “sağ gösterip sol vuruyor” deyimine tam olarak oturan bir hamle. “Özgürlük” peşinde koştuğunu iddia edip özgürlükleri yok etme girişimleri.
Sırada Bilginin Köleleştirilmesi mi Var?
İnternetin açık kaynak ruhu, tam da bu tekelleşmelere karşı bir dirençtir. Wikipedia’nın 25 yıllık yolculuğu, insan emeğinin, şeffaflığın ve kolektif zekânın zaferidir. Grokipedia ise bu mirası reddediyor: Kapalı bir AI, kapalı bir ideoloji, kapalı bir dünya görüşü. Bu, yalnızca bir ansiklopedi meselesi değil; bilginin özgürleşmesi mi, yoksa köleleştirilmesi mi sorusudur.
Ne yapmalıyız?
- Açık kaynak ruhunu yaşatmak: Wikipedia’ya katkı yapmak, yerel dillerde topluluk projeleri başlatmak.
- Eleştirel okuryazarlığı güçlendirmek: Her AI çıktısını kaynakla sorgulamak, genç nesillere “gerçeğin tartışılabilir olduğunu” öğretmek.
- Bilgi ekosistemini çeşitlendirmek: Türkçe, Arapça, Swahili – her dilde, her toplulukta şeffaf bilgi havuzları oluşturmak.
Grokipedia, bir uyarıdır: Bilgi, güçtür. Ve bu güç, halkın elinde kalmalıdır. İnternetin açık kaynak mirası, bu mücadelede en büyük silahımızdır. Sessiz kalmayalım.
