İran ve diğer bazı ülkelerde kutlanan Nowruz, yenilenme ve bolluğun simgesi olarak kabul ediliyor. Kuzey Yarımküre’de kışın sona ermesi ve günlerin uzamasıyla birlikte milyonlarca insan, baharın gelişini işaret eden ve taze başlangıçları simgeleyen Nowruz, Pers Yeni Yılı’nı karşılamak için hazırlıklara başlıyor. 3.000 yılı aşkın bir süredir kutlanan bu 13 günlük festival, İran, Orta Asya, Kafkasya, Balkanlar, Orta Doğu’nun bazı bölgeleri ve ötesindeki toplulukları bir araya getiriyor.

Nowruz nedir?

Persçe’de “Yeni Gün” anlamına gelen Nowruz, baharın ilk gününü ve Pers güneş takvimine göre Yeni Yıl’ın başlangıcını işaret ediyor. M.Ö. 3.000 yılına kadar dayanan kökleri, Hristiyanlık ve İslam’dan önceki eski bir Pers dini olan Zerdüştlük’e dayanıyor. Ayrıca, dünyanın en eski ve sürekli kutlanan bayramlarından biri olarak devam ediyor. Birçok eski festival yok olmuşken, Nowruz nesilden nesile aktarılmış ve günümüzde hala yaygın bir şekilde kutlanıyor.

Nowruz, güneşin göksel ekvatordan geçtiği Bahar ekinoksu ile aynı zamana denk geliyor. Bu, sadece Kuzey Yarımküre’de baharın başlangıcını işaret etmekle kalmıyor, aynı zamanda çoğu yerde gün ve gece süresinin neredeyse eşit olmasını sağlıyor.  Nowruz’un özünü, yenilenme, denge ve yeni başlangıçları simgeliyor.

Nowruz ne zaman kutlanır?

Nowruz, güneşin göksel ekvatordan geçtiği anı kutlar. 2025 yılında bu, Perşembe günü 20 Mart’ta İran Standart Zamanı’na göre saat 12:31:30’da (GMT 9:01:30) oldu.

Dünya çapında, genellikle 19-21 Mart arasında kutlansa da, astronomik hesaplamalara dayandığı için, tam tarih ve saati her yıl biraz değişmektedir. Türkiye’de ise 21 Mart’ta kutlanan Nowruz, bu yıl Cuma gününe denk geliyor.

Nowruz Nerelerde kutlanır?

Nowruz, Pers kültüründen etkilenen İran, Afganistan, Azerbaycan, Orta Asya ülkeleri (Özbekistan, Türkmenistan, Tacikistan, Kazakistan, Kırgızistan gibi), Kafkasya, Orta Doğu ve Balkanlar’ın bazı bölgelerinde yaygın olarak kutlanır.

Ayrıca, bu bayram Irak, Suriye ve Türkiye’de, Parsi ve Zerdüşt toplulukları tarafından Hindistan ve Pakistan’da da kabul edilmiştir.

Parsiler, Pers (günümüz İran’ı) topraklarından Hindistan’a 8. ve 10. yüzyıllar arasında göç etmiş Zerdüştlerdir. Bu göç, 7. yüzyılda Pers’in Müslümanlar tarafından fethedilmesinin ardından Zerdüştlüğün yavaş yavaş gerilemesi nedeniyle gerçekleşmiştir.

Nowruz nasıl kutlanır?

Nowruz, yeni başlangıçlar, arınma ve bağlantı zamanı olduğundan, gelenekleri de bu temaları yansıtır. Her ne kadar kutlama şekli ülkeden ülkeye değişse de, birçok kültürde ortak bazı temel gelenekler bulunuyor. Bayram öncesinde, aileler evlerini derinlemesine temizleyerek kötü enerjiyi temizler ve yeni bir başlangıcı karşılarlar.

Yeni Yıl’dan önceki son Çarşamba gecesi, insanlar ateş yakar ve bu ateşlerin üzerinden atlarlar; bu, geçmişi geride bırakma ve geleceğe yenilenmiş enerjiyle adım atmayı simgeler.
Nowruz’un ilk birkaç günü, aile ve arkadaş ziyaretlerine, hediyeleşmeye ve yemek paylaşmaya adanır.

İnsanlar yeni kıyafetler giyer ve sabzi polo ba mahi (otlu pilav ve balık) ile ash reshteh (noodle çorbası) gibi geleneksel yemekleri severek yerler.
Kutlamalar, Nowruz’un 13. gününde ailelerin dışarıya çıkarak piknik yapması ve kötü şanslardan kurtulmasıyla sona erer.

Nowruz’un Haft Sin masası ne anlama gelir?

Nowruz’un önemli bir parçası olan Haft Sin masası, yedi farklı öğenin, her biri belirli bir anlam taşıyan bir dizi nesnenin yerleştirildiği bir gelenektir.

Özel bir örtü masanın üzerine serildikten sonra, Persçe’de “S” harfiyle başlayan yedi öğe masanın üstüne yerleştirilir. Bu geleneğin tam kökenleri belirsizdir ancak eski Pers’ten gelir, burada insanlar bazı doğal öğelerin – bitkiler, meyveler ve baharatlar gibi – manevi ve koruyucu nitelikler taşıdığına inanırlardı.

Zamanla, bu öğeler Haft Sin’in standart bir parçası haline gelmiş ve her zaman yedi sayısına uygun olarak yerleştirilmiştir, bu da Pers ve Zerdüşt inançlarında derin manevi bir öneme sahiptir. Yedi sayısı, yaratılışı, dengeyi ve yaşamın temel unsurlarını (gök, toprak, su, bitkiler, hayvanlar, ateş ve insanlar) simgeler.

Nowruz’un Haft Sin masasında yer alan semboller ne anlama gelir?

Haft Sin masasında her bir öğe özel bir anlam taşıyor:
• Sabzeh (filizlenmiş buğday, mercimek veya arpa) – Yenilenme ve büyümeyi simgeler. Genellikle Nowruz öncesinde yetiştirilir ve festivalin 13. günü atılır.
• Samanu (tatlı buğday püresi) – Sabır, güç ve bolluğu simgeler çünkü buğdayın filizlenmesi ve büyümesi zaman alır.
• Senjed (kurutulmuş zeytin meyvesi) – Aşk ve bilgeliği simgeler, ilişkilerde güçlendirici olduğuna inanılır.
• Seer (sarımsak) – Sağlık ve kötülükten korunmayı simgeler.
• Seeb (elma) – Güzellik ve iyi sağlığı simgeler.
• Serkeh (sirke) – Yaşlanma, sabır ve bilgeliği simgeler.
• Sumac (ezilmiş kırmızı meyveler) – Gün doğumu ve ışığın karanlık üzerindeki zaferini simgeler.

Yedi “S” öğesinin yanında, insanlar genellikle geçen yılı yansıtmak için bir ayna, doğurganlık için boyanmış yumurtalar, yeni hayat için altın balıklar ve ışık ve mutluluğu simgeleyen mumlar ekler.

Bazı aileler, bilgelik ve kutsamalar getirmek amacıyla bir şiir veya dua kitabı – örneğin Kur’an, Pers destanı Şahname veya Pers şairi Hafez’in eserleri – da getirirler.

Derleyen: Eda Azap Öztemel