Vahşi doğada yaşayan şempanzelerin, içinde alkol bulunan meyveleri yediklerine ve birbirleriyle paylaştıklarına dair ilk görüntüler kaydedildi. Bu gözlem, fermente yiyeceklerle sosyal davranışlar arasında evrimsel bir bağ olabileceğini düşündürüyor.
Detaylar haberimizde…
Kameralar Gizlice İzledi: Fermente Ekmek Ağacı Meyvesi Paylaşılıyor
Exeter Üniversitesi’nden bir araştırma ekibi, Gine-Bissau’daki Cantanhez Ulusal Parkı’na yerleştirdikleri hareket sensörlü kameralarla şempanzelerin davranışlarını izledi.
Kayıtlarda, şempanzelerin fermente olmuş Afrika ekmek ağacı meyvelerini paylaştıkları gözlendi. Yapılan testlerde bu meyvelerin etanol (alkol) içerdiği doğrulandı.
İnsanlarda Olan Sosyal Bağlar, Şempanzelerde de Olabilir mi?
İnsanlar arasında alkol tüketiminin evrimsel geçmişi çok eskiye dayanıyor ve sosyal bağların güçlendirilmesinde önemli rol oynuyor. Exeter Üniversitesi Ekoloji ve Koruma Merkezi’nden Anna Bowland, şu açıklamayı yaptı:
“İnsanlarda alkol tüketimi dopamin ve endorfin salgılanmasına yol açarak mutluluk ve rahatlama hissi yaratır. Ayrıca birlikte alkol içmek, özellikle şölen gibi geleneklerle, sosyal bağları pekiştirir.
Şimdi ise vahşi şempanzelerin de alkol içeren meyveleri paylaştığını biliyoruz. Bu durumda şu soru ortaya çıkıyor: Acaba onlar da benzer sosyal faydalar mı elde ediyor?”
On Farklı Alkol Paylaşımı Görüntülendi
Araştırmacılar, şempanzelerin alkol içeren meyveleri paylaştığını gösteren 10 ayrı olayı kayıt altına aldı.
Test edilen meyvelerdeki maksimum alkol oranı hacmen %0,61 olarak ölçüldü. Bu oran düşük görünse de, şempanzelerin diyetinin %60-85’inin meyveden oluştuğu göz önünde bulundurulduğunda, günlük toplam alkol alımının düşündüğümüzden daha fazla olabileceği belirtiliyor.
Alkol Tüketimi, Evrimsel Bir Davranış Olabilir mi?
Araştırmacılar, şempanzelerin sarhoş olmasının olası görünmediğini çünkü bunun hayatta kalma şanslarını düşüreceğini ifade ediyor. Ancak Afrika maymunlarının ortak atasında etanolü metabolize etmeyi kolaylaştıran moleküler bir adaptasyonun keşfi, bu davranışın evrimsel kökeninin oldukça eski olabileceğini gösteriyor.
Exeter Üniversitesi’nden Dr. Kimberley Hockings, “Şempanzeler her zaman yiyecek paylaşmaz. Bu yüzden fermente meyve paylaşımı, sosyal açıdan özel bir anlama sahip olabilir,” diyerek şu sorulara dikkat çekti:
“Acaba bu meyveleri bilinçli olarak mı arıyorlar? Vücutları bu alkolü nasıl işliyor? Bu davranış, insanlar için önemli olan ‘şölen’ geleneğinin evrimsel ilk aşamaları olabilir mi?”
Bu Araştırma Ne Anlama Geliyor?
Şempanzelerin fermente meyve tüketip bunu sosyal bir şekilde paylaşmaları, insanlık tarihine dair önemli ipuçları sunuyor. Araştırmacılara göre bu davranış, alkol tüketiminin yalnızca bir keyif aracı değil, aynı zamanda evrimsel olarak gelişmiş bir sosyal bağ kurma yöntemi olabileceğini gösteriyor.
İnsanlarda alkol tüketiminin tarihsel olarak toplu ritüeller, şölenler ve kutlamalarla ilişkilendirilmesi, benzer bir dinamiğin atalarımızla ortak olan türlerde de gözlemlenmesiyle daha anlamlı hale geliyor. Bu da alkolün sosyalleşme, grup içi bağları güçlendirme ve hatta kültürel davranışların oluşumunda rol oynamış olabileceğini düşündürüyor.
Ayrıca, şempanzelerin fermente meyveleri seçerek tüketmeleri, bu davranışın bilinçli olup olmadığını sorgulatıyor. Bu durum, insan dışı hayvanlarda da besin tercihi, alışkanlık geliştirme ve paylaşma gibi kompleks sosyal süreçlerin var olabileceğine işaret ediyor.
Sonuç olarak, bu keşif yalnızca vahşi yaşam gözlemi değil; aynı zamanda insanın evrimsel geçmişine dair yeni bir pencere açıyor. Şempanzelerin bu davranışı, insanlardaki sosyal içki kültürünün kökenlerine dair yepyeni sorular doğuruyor.
Kaynakça: “Wild chimpanzees share fermented fruits” by Anna C. Bowland, Elena Bersacola, Marina Ramon, Joana Bessa, Amanda D. Melin, Matthew A. Carrigan, Xavier A. Harrison and Kimberley J. Hockings, 21 April 2025, Current Biology.
DOI: 10.1016/j.cub.2025.02.067
Derleyen: Eda Azap Öztemel
