Dişi Kanat Sesleri Erkek Sivrisinekleri Çekiyor

Kulaklarınızda yüksek perdeli bir vızıltı duyduğunuzda, bunun bir dişi sivrisineğin av peşinde olduğunun işareti olduğunu bilirsiniz. Çünkü dişiler, erkeklerin aksine, kan emer. İnsanlar için bu ses sinir bozucu olabilir, fakat erkek bir sivrisinek için bu ses, çiftleşme zamanının geldiği anlamına gelir.

Washington Üniversitesi liderliğindeki uluslararası araştırma ekibi, Anopheles coluzzii türü erkek sivrisineklerinin dişi kanat çırpma sesini duyduğunda görme duyularının harekete geçtiğini keşfetti. Bu bulgular, sıtmanın yayılmasını azaltmaya yönelik yeni kontrol yöntemlerinin geliştirilmesine ışık tutuyor.

Görsel Aktivasyon ile Çiftleşme Arayışı

Çoğu sivrisinek türünün görme yeteneği sınırlıdır; Anopheles coluzzii türü de buna dahil. Ancak araştırma ekibi, erkek sivrisineklerin dişi kanat vızıltısını duyduğunda gözlerinin “aktif hale geldiğini” ve çevrede potansiyel bir eş aramaya başladığını belirledi.

Araştırmacılar, kalabalık bir çiftleşme sürüsünde bile erkeğin hedefini görsel olarak kilitleyebildiğini ve sürüdeki diğer sivrisineklerle çarpışmadan hızla hedefine doğru ilerleyebildiğini aktarıyor.

“Washington Üniversitesi’nde biyoloji alanında doktora sonrası araştırmacı olan başyazar Saumya Gupta, ‘Erkek sivrisineklerin eş ararken gösterdiği bu güçlü tepkiyi gözlemledik. Dişi kanat çırpma frekansını duyduklarında görsel sistemleri devreye giriyor. Bu durum, farklı duyusal sistemlerin birbirleriyle ne kadar karmaşık bir şekilde etkileştiğini gösteriyor,’ dedi.

Sivrisinek Kontrolünde Yeni Yöntemler

Dişi kanat vızıltısı ve görsel hedef arasındaki güçlü bağ, sivrisinek tuzakları için yeni bir yaklaşım sunuyor. Jeffrey Riffell, “Bu ses, erkekleri öyle çekiyor ki, gerçek bir dişi ya da bir tuzak fark etmeden o yöne yöneliyorlar,” diyor.

Anopheles coluzzii türü, çoğunlukla gün batımında büyük sürüler halinde çiftleşir. Bu sürülerde çoğunluğu erkekler oluşturur. İnsan gözünde kaotik görünen bu sürülerde, sivrisinekler hem çarpışmaktan kaçınmak hem de nadir dişileri bulmak için duyularını yoğun şekilde kullanır.

Kontrol Altındaki Ortamlarda Uçuş Davranışı

Araştırmacılar, sivrisineklerin duyusal sistemlerinin sürü içindeki etkileşimleri nasıl yönlendirdiğini anlamak için laboratuvar ortamında mini bir arena geliştirdi. Bu arena, görsel kaosu taklit eden kıvrımlı, piksel tabanlı ekranlar içeriyor ve erkek sivrisneklerin uçuş davranışlarını incelemek için bir tür uçuş simülatörü işlevi görüyor.

Araştırmada, 450 hertz frekansında çalınan dişi kanat sesi erkekleri nesnelere yönlendirirken, 700 hertz frekansı (erkek kanat frekansı) bu etkiyi yaratmadı. Ayrıca, nesne simülasyonu üç vücut uzunluğundan daha uzakta olduğunda erkekler yönelmiyordu.

Riffell, “Sivrisinek gözü insan gözüne göre yaklaşık 1.000 kat daha az çözünürlüğe sahip. Görme genellikle nesnelerden kaçınma ve pozisyon kontrolü gibi pasif davranışlarda kullanılır,” dedi.

Yeni Nesil Sivrisinek Tuzağı Potansiyeli

Araştırmalar, erkeklerin dişi kanat tonlarını duyduğunda nesnelere yönelik dramatik tepkiler verdiğini gösterdi. Ekip, erkeklerin görsel ipuçlarına dayalı olarak uçuş davranışlarını inceleyerek çarpışmadan kaçınma için hazırlık manevraları yaptığını ortaya koydu.

Saumya Gupta, “Sonuçlarımız, erkeklerin sürülerde çarpışmayı önlemek için yakın mesafeli görsel ipuçlarını kullandığını gösteriyor. Dişi kanat sesleri ise davranışlarını dramatik şekilde değiştiriyor. Bu da ses ve görsel bilgilerin entegre edilmesinin önemini ortaya koyuyor,” dedi.

Bu bulgular, sivrisinek tuzaklarının tasarımında erkeklerin dişi vızıltısına olan güçlü çekiminden yararlanılabileceğini gösteriyor. Özellikle sıtma taşıyan Anopheles türü için geliştirilecek tuzaklar, sivrisinek sayısını önemli ölçüde azaltabilir.

Riffell, “Sivrisinek sürüleri, kontrol çabaları için popüler bir hedef. İlaçlama gibi geleneksel yöntemler, sivrisineklerin direnç geliştirmesiyle etkisini kaybediyor. Bu nedenle ses ve görsel ipuçlarıyla yüksek doğrulukta çekim sağlayacak yeni tuzaklar gerekiyor,” dedi.

Bu araştırma, sivrisineklerin duyusal sistemlerini hedef alan yeni nesil tuzakların geliştirilmesine ışık tutuyor. Özellikle sıtmayı yayan Anopheles türlerine yönelik stratejiler, hastalıkla mücadelede önemli bir adım olabilir. Bilim insanları, gelecekte bu yöntemlerin yaygın kullanımının sivrisinek kaynaklı bulaşıcı hastalıkları azaltmada etkili olabileceğini vurguluyor.

Kaynak:

1. Gupta, S., Cribellier, A., Poda, S. B., Roux, O., Muijres, F. T., & Riffell, J. A. (2024). Mosquitoes integrate visual and acoustic cues to mediate conspecific interactions in swarms. Current Biology. DOI: 10.1016/j.cub.2024.07.043
2. SciTechDaily. (2024, August 30). How Mosquito Love Songs Could Help Stop Malaria. Erişim: https://scitechdaily.com/how-mosquito-love-songs-could-help-stop-malaria/

Araştırma desteği: Human Frontiers Science Program, National Institutes of Health, Air Force Office of Scientific Research, French National Research Agency

Derleyen: Eda Azap Öztemel