Türkiye’de YouTube Yasaklarının Tarihçesi

YouTube Sansürlerinin Başlangıcı

Wikipedia’ya göre, YouTube’a Türkiye’den erişim ilk olarak 6 Mart 2007’de engellendi. 18 yaşındaki Yunan öğrenci Kostas Papafloratos’un “Stavreatos” takma adıyla yüklediği, Mustafa Kemal Atatürk’e hakaret içeren bir video, bu engellemenin gerekçesi oldu. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanun’u dayanak göstererek, İstanbul 1. Sulh Ceza Mahkemesi’nden videoya erişimin engellenmesini talep etti. Mahkeme, “Atatürk’ün fotoğrafı ve Türk Bayrağı’na küfür içeren yazılarla aşağılandığı” gerekçesiyle YouTube’a erişimi durdurdu. Türk Telekom, siteye erişimi engelledi ve kullanıcılar “Bu siteye erişim mahkeme kararıyla engellenmiştir!” uyarısıyla karşılaştı.

YouTube, hakaret içeren videoyu kaldırdıktan sonra aynı gün erişim yeniden açıldı. Ancak bu olay, Türkiye’de YouTube sansürlerinin başlangıcı oldu.

2008 ve Sonraki Engellemeler

17 Ocak 2008’de, Atatürk’e hakaret içeren başka videolar nedeniyle Ankara 12. Sulh Ceza Mahkemesi, 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi Kanunu’na dayanarak YouTube’a erişimi yeniden engelledi. Aynı yıl, Sivas 2. Sulh Ceza Mahkemesi ve Ankara 1. Sulh Ceza Mahkemesi de benzer kararlar aldı. 13 Mart ve Mayıs 2008’de yeni engellemeler geldi. Bu dönemde, farklı DNS sunucuları kullanılarak siteye erişim sağlanamıyordu, bu da önceki engellemelerden daha katı bir uygulama olduğunu gösteriyordu.

Ankara Cumhuriyet Savcılığı, 18 Haziran 2008’de, YouTube’un yalnızca Türkiye veritabanındaki içerikleri kaldırdığını, küresel veritabanında hakaret içeriklerinin hâlâ yer aldığını ve Temmuz 2008’e kadar Türkiye’den yetki belgesi almaması durumunda erişimin süresiz engelleneceğini duyurdu.

2010: Telif Hakları ve Deniz Baykal Krizi

30 Ekim 2010’da, Almanya merkezli International Licencing Service şirketi, Atatürk’e hakaret içeren videoların telif haklarını satın alarak YouTube’dan kaldırılmasını sağladı ve yasak kalktı. Ancak YouTube, bu videoların telif politikalarını ihlal etmediğini savunarak yeniden yükleme yaptı. Üç gün sonra, 2 Kasım 2010’da, eski politikacı Deniz Baykal’a ait olduğu iddia edilen görüntülerin yer aldığı bir video nedeniyle Ankara 11. Sulh Ceza Mahkemesi, 5651 sayılı Kanun’un 8/1 maddesi çerçevesinde erişim engeli kararı aldı. Savcı Bülent Yücetürk, yalnızca ilgili videoların kaldırılmasını talep ettiğini, platformun tamamen kapatılmasının istenmediğini belirtti.

2014 ve 2015 Engellemeleri

2014’te, Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu ve MİT Müsteşarı Hakan Fidan’ın Suriye konulu toplantı kayıtlarının sızdırılması üzerine YouTube’a erişim engellendi. Gölbaşı Sulh Ceza Mahkemesi, 27 Mart 2014’te tüm yayına erişim engeli getirdi, ancak Anayasa Mahkemesi’nin 2 Nisan 2014 tarihli kararıyla bu engel kaldırıldı. Mahkeme, erişim engelinin ifade özgürlüğüne ağır bir müdahale olduğunu vurguladı.

2015’te, Savcı Mehmet Selim Kiraz’ın rehin alınma görüntülerinin sosyal medyada yayınlanması üzerine İstanbul 1. Sulh Ceza Mahkemesi, YouTube ve Twitter’a erişim engeli getirdi. Bu engel, ilgili içeriklerin kaldırılmasıyla kısa sürede kalktı.

İfade Özgürlüğü Tartışmaları

YouTube engellemeleri, ifade özgürlüğü ve internet sansürü konusunda yoğun tartışmalara yol açtı. İnternet Yayıncıları Derneği, 5651 sayılı Kanun’un erişim engellemelerinin bireysel haklara zarar verdiğini ve “ceza sorumluluğunun şahsiliği” ilkesine aykırı olduğunu savundu. Raporlarda, internet sansürlerinin demokrasinin vazgeçilmez unsuru olan ifade özgürlüğünü kısıtladığı belirtildi. Sansüre Sansür ve Eylem 2.0 gibi oluşumlar, bu yasaklara karşı protestolar düzenledi ve kanun değişiklikleri önerdi.

Önerilen Çözümler

Bilgi Üniversitesi Bilişim ve Teknoloji Hukuku Enstitüsü, 5651 sayılı Kanun’un kaldırılmasını veya revize edilmesini önerdi. Öneriler arasında şunlar yer alıyor:

• Erişim engelleme yerine uyarı sayfası yöntemi kullanılması.
• Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı’nın (TİB) yetkilerinin yeniden tanımlanması ve şeffaflığının artırılması.
• Katalog suçların daha net tanımlanması.

Eylem 2.0 grubu, site engellemelerinin alt alanla sınırlı tutulması ve çocuk pornosu ile diğer suçlar arasında ayrım yapılması gerektiğini savundu.

Sonuç

YouTube’a Türkiye’den erişim engellemeleri, genellikle Atatürk’e hakaret, milli güvenlik veya kamu düzeni gerekçelerine dayandırıldı. Ancak bu kararlar, ifade özgürlüğü ve internet erişim hakkı üzerinde ciddi tartışmalar yarattı. Anayasa Mahkemesi ve uluslararası kuruluşlar, bu engellemelerin demokratik toplum düzenine aykırı olabileceğini vurguladı. Türkiye’de internet sansürü, hâlâ çözülmesi gereken bir sorun olarak gündemdeki yerini koruyor.

Konu hakkında daha detaylı notlara Wikipedia üzerinden ulaşabilirsiniz.