Herkes “otantik ol” diyor ama otantiklik de bir strateji hâline geldiyse, geriye gerçek otantiklik diye bir şey kalıyor mu? Editörümüz Okan Köroğlu’na uzmanlık alanından bir soru sorduk.

Geçen ay danışmanlığını yaptığım bir girişimcinin kişisel marka stratejisini incelerken içerik takvimine baktım. Ekip haftayı Google Sheets’e işlemişti — Pazartesi ürün tanıtımı, Çarşamba müşteri yorumu, Cuma… “Otantik Paylaşım, 14:00.” Gülümsedim önce. Sonra bunun bir yazı konusu olacağı aklıma gelince gülümsemem kayboldu. Çünkü bu aslında “acınası” bir yazı konusuydu….

Bilmeyenler için hemen bilgilendireyim: Otantik paylaşım son yıllarda sosyal medyada ve günlük işlerde yapaylıktan uzak, filtresiz, olduğun gibi göründüğün, dürüst paylaşımlara denir. Örneğin kaşınıza, gözünüze, saçınızın dağınıklığına veya makyajınıza hiç aldırmadan bir an için telefonu çıkarıp yaptığınız ve üzerinde hiç bir oynama yapmadan instagrama dolaşıma soktuğunuz bir selfie de bir otantik paylaşımdır, Ali Koç’un yatında gezerken birden bire Youtube’da “canlı” yayın açıp bodrum sahilini çekerek “işte buraları az önce satın aldık” demesi de.

Dönelim yine o Google Sheets hücresine…

O hücreye bakarken kendime sordum: takvime yazıldığı andan itibaren bir an, hâlâ kendiliğinden olabilir mi? Yani siz bir şeyi “plandı” iseniz bu planlanan şey ne kadar doğal olabilir?

Bu sorunun aslında hiç yeni olmadığını biliyorum. 1900’lerin başında Amerika’nın taşra kasabalarını dolaşan “medicine show” satıcıları sahneye çıkar, kendilerini sıradan bir çiftçi ya da emekli bir asker gibi tanıtır, “ben de sizden biriyim, size yalan söylemem” havasında konuşur, sonra da hiçbir işe yaramayan iksirleri satarlardı. Numara ilaçta değildi, iksir çoğu zaman şekerli sudan ibaretti. Asıl iksir adamın sahnede “gerçek” görünmesindeydi. Bugün otantiklik dediğimiz şeyin atası aslında bir performanstı. Sadece sahnesi olmadığını iddia eden bir sahne.

Ve bilirsiniz o ünlü sözü — genellikle oyun yazarı Jean Giraudoux’ya atfedilir: “Samimiyet… Onu taklit edebilirsen, işi bitirmişsin demektir.” Sosyal medya bu sözü bir asır sonra kelimesi kelimesine doğruladı.

Bugünün sahnesi çok daha büyük, çok daha görünmez: telefon ekranı.

Influencer’lar “spontane” bir kare için art arda on kare çeker, en doğal görüneni seçer. CEO’ların LinkedIn’deki “bugün zor bir gündü” itirafları çoğunlukla bir içerik ajansının metin yazarının kaleminden çıkar, editör inceler, eğer CEO büyük balıksa ajans başkanı bile onaylar, sadece imza CEO’ya aittir. Marka kılavuzlarında artık gerçekten “Ton: Otantik” diye bir madde var — tıpkı “Ton: Profesyonel” ya da “Ton: Eğlenceli” gibi seçilebilen bir stil kalemi. Hatta kusur bile stratejik hale geldi: “bugün motivasyonum yoktu” paylaşımları, belirli bir etkileşim formülüne göre zamanlanmakta.

Burada tekrar eden bir kalıp var ve asıl mesele bence bu: Otantiklik, kendiliğinden olma halinden koptu; seçilebilir bir stil kaydına dönüştü. Yani soru artık “bu paylaşım gerçek mi sahte mi” değil — bu otantiklik performansı kimin çıkarına planlandı sorusu. Medicine show satıcısı kendi cebi için otantiklik performe ediyordu; bugünün içerik takvimindeki o hücre de öyle — sadece aradaki mesafe kısaldı, performansın maliyeti düştü, herkes kendi sahnesinin hem yönetmeni hem oyuncusu oldu.

Takipçi için o paylaşım “gerçek bir an” anlatıyor olsa da, takvim hücresi aynı anın markanın hangi evresinde durduğunu anlatıyor. Biri niyeti anlatıyor, diğeri sistemi.

O toplantıya dönelim. “Otantik Paylaşım — 14:00” hücresine tekrar baktığımda kızmadım kimseye, kızamadım da — çünkü mesele kişilik değil, mesele bizi buraya getiren sistemin kendisi: dikkat ekonomisinde hayatta kalmak için gerçek görünmek gerekiyor, gerçek görünmek için de bir plan gerekiyor. İkisini ayırt edebilmek ise bizim, yani senin, benim, o ekranın karşısındaki herkesin işi.

Not: “Medicine show” geleneği üzerine genel tarihsel kaynaklar (gezici Amerikan satış gösterileri, 1870’ler–1920’ler). “Samimiyeti taklit edebilirsen işi bitirmişsindir” sözünün atfı tartışmalıdır; yaygın biçimde Jean Giraudoux’ya bağlanır, kimi kaynaklarda George Burns’e de atfedilir — yazıda bu belirsizlik göz önünde bulundurulmuştur.