• Yapay zeka ile 2.000 yıla aşkın bir süredir kül yığınlarının altında gömülü hâlde kalan parşömenden bir kelime çözümlendi.
• İki üniversite öğrencisi tarafından çözümlenen bu kelime “mor” anlamına geliyor.
• Gömülü parşömen, 18. yüzyılda keşfedilen bir villa kalıntısı keşfedilene kadar bulunamadı.

Vezüv Yanardağının volkanik kül yığınlarının altında 2.000 yıla yakın bir süredir gömülü kalan bir parşömeni okumak için yapay zeka kullanıldı. Kentucky Üniversitesinden akademisyenler mart ayında, Vesuvius Challenge’i başlatarak kömürleşmiş olan Herculaneum parşömenlerinin binlerce X-ray görüntüsünü yorumlamak için yapay zeka yazılımı yayımlamışlardı.

Nebraska-Lincoln Üniversitesinde bilgisayar bilimleri öğrencisi olan Luke Farritor ve Almanya’daki Berlin Özgür Üniversitesinde biyorobotik yüksek lisans öğrencisi olan Youssef Nader, Yunanca karakterler kullanılarak yazılan “porphyras” kelimesini yapay zeka yazılımını kullanarak çözümlediler. Bu çözülen kelime mor anlamına geliyor ve yapay zeka kullanılarak çözülen ilk kelime olma özelliğini de taşıyor.

Antik Roma döneminde mor rengi, zenginlik ve statüyü temsil eden önemli bir renkti. Kelimenin rütbe anlamlarına da gelebileceği düşünülüyor ancak bunun için daha fazla parşömen analiz edilmeli.

Luke Farritor yaptığı çalışmayı, ağustos ayında parşömende tespit ettiği bir mürekkep darbesine bağlı olan bir desen üzerine geliştirdi. Yapay zeka, bu desenleri keşfettikçe desenleri tespit etme konusunda daha iyi hâle gelerek “porphyras” kelimesini ortaya çıkardı.

Youssef Nader ise çalışmasını yapay zekadan çıkan görüntüleri harf olabilecek şekilleri çözümleme konusunda geliştirdi. Bu çalışmada, porphyras kelimesinin yanı sıra çevresinde bulunan diğer harfleri de buldu. Yeterli veriler ile bu yapay zekâ motorları, X-ray görüntülerinde doku üzerinde bulunan çok küçük değişiklikleri dahi tespit edebiliyor. İnsan gözüyle görülemeyen mürekkep darbelerini dahi ortaya çıkarabiliyor. Araştırmacılar ise yakında daha fazla veri ve harflerin ortaya çıkacağını düşünüyor.

MS 79 yılında paylayan Vezüv Yanardağının ardından gömülen bu parşömenler, 18. yüzyılda işçilerin Julius Caesar’ın kayınpederi olan Lucius Calpurnius Piso Caesoninus’a ait olabilecek bir villa kalıntılarını bulana kadar keşfedilmemişti.

Derleyen: Davut Bulut